Rất nhiều sai lầm phổ biến trên thị trường chứng khoán đều bắt nguồn từ 1 gốc rễ tư duy: nhầm lẫn giữa HIỆN TƯỢNG (biểu hiện bề mặt) và NGUYÊN NHÂN (thứ thực sự tạo ra biểu hiện đó).
Hiện tượng là gì, nguyên nhân là gì
Những thứ như: "qua Tết Âm lịch thường có sóng", "cuối kỳ báo cáo tài chính thị trường hay biến động", "gần đáo hạn phái sinh thường như thế nào", "khối ngoại/tự doanh mua ròng nên giá sẽ tăng" — tất cả đều là HIỆN TƯỢNG, tức là biểu hiện quan sát được, không phải nguyên nhân gốc rễ.
Tương tự, việc thấy 1 doanh nghiệp tăng trưởng doanh thu 20%/năm liên tục nhiều năm cũng chỉ là hiện tượng — bản thân con số tăng trưởng đó không giải thích được TẠI SAO nó tăng trưởng được như vậy.
Vì sao nhầm lẫn này lại nguy hiểm
Khi chỉ nhìn vào hiện tượng trong quá khứ rồi suy diễn nó sẽ tiếp tục xảy ra tương tự trong tương lai, nhà đầu tư đang bỏ qua câu hỏi quan trọng nhất: nguyên nhân tạo ra hiện tượng đó có còn tồn tại hay không? Nguyên nhân còn thì hiện tượng còn; nguyên nhân mất thì hiện tượng cũng mất theo — dù biểu đồ hay số liệu quá khứ có đẹp tới đâu.
Đây cũng chính là lý do khiến việc chỉ so sánh biểu đồ hiện tại với 1 giai đoạn quá khứ "trông giống" dễ dẫn tới kết luận sai — vì mô hình giá giống nhau chỉ là hiện tượng, còn bối cảnh/nguyên nhân đằng sau mỗi giai đoạn có thể hoàn toàn khác nhau.
1 nguyên nhân có thể tạo ra nhiều hiện tượng khác nhau
Một ví dụ dễ hình dung: cùng một sự thay đổi áp suất khí quyển (nguyên nhân) có thể gây ra nhiều hiện tượng thời tiết khác nhau — gió, mưa, xoáy. Tương tự, cùng 1 nguyên nhân gốc rễ trên thị trường (ví dụ 1 nhóm cổ đông lớn đang tích luỹ hoặc phân phối) có thể tạo ra nhiều hiện tượng bề mặt khác nhau tuỳ thời điểm — sóng tăng, đi ngang, hay điều chỉnh.
Vì vậy, việc dự phóng chỉ đúng khi nhà đầu tư tập trung tìm ra ĐÚNG nguyên nhân, thay vì dừng lại ở việc quan sát và ngoại suy từ các hiện tượng bề mặt.
💬 Góc nhìn thực chiến của Tâm An
Tôi thấy gì trên thị trường
Phần lớn nhà đầu tư — kể cả người theo phân tích cơ bản lẫn kỹ thuật — dành phần lớn thời gian phân tích các hiện tượng (mùa vụ, tin tức, dòng tiền mua ròng, mô hình giá quá khứ) mà ít khi truy tới tận nguyên nhân gốc rễ đứng sau các hiện tượng đó.
Vì sao tôi tin vào quan điểm này
Hiện tượng có thể biến mất bất cứ lúc nào khi nguyên nhân tạo ra nó kết thúc, trong khi bản thân hiện tượng không tự báo trước được khi nào điều đó xảy ra — chỉ có việc hiểu đúng nguyên nhân mới giúp nhận biết sớm khi nào 1 xu hướng sắp đảo chiều.
Điều gì khiến tôi sai
Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân thực sự rất khó xác định hoặc không thể biết chắc chắn (thông tin nội bộ, ý định thực sự của cổ đông lớn) — khi đó, quan sát hiện tượng một cách có kỷ luật (kèm quản trị rủi ro chặt) vẫn có giá trị thực tế hơn là chờ đợi phân tích được nguyên nhân hoàn hảo.
Tôi sẽ làm gì
Mỗi khi phát hiện 1 hiện tượng đáng chú ý (mùa vụ, dòng tiền, mô hình giá), tôi luôn tự hỏi thêm 1 bước: điều gì thực sự đang tạo ra hiện tượng này, và nguyên nhân đó có dấu hiệu còn tiếp diễn hay đã kết thúc.
