Khái niệm cơ bản về RSI đã được giải thích trong bài RSI là gì?. Bài này thuộc chuỗi bài về RSI, đi sâu vào 1 câu hỏi cụ thể và trình bày các quan điểm khác nhau của giới phân tích kỹ thuật — đây là quan điểm tham khảo, không phải khẳng định.
⚠️ Lưu ý trước khi đọc tiếp
Mọi chỉ báo kỹ thuật — kể cả chỉ báo trong bài này — chỉ thực sự đúng khi được đọc trong đúng bối cảnh Pha dòng tiền và cấu trúc thị trường của từng mã. Tách rời khỏi bối cảnh này, cùng 1 tín hiệu có thể đúng với mã này nhưng sai hoàn toàn với mã khác.
Câu trả lời ngắn
Công thức RSI của Wilder thực chất chỉ gồm vài phép tính, nhưng phép tính ấy có tính đệ quy: giá trị hôm nay phụ thuộc vào giá trị hôm qua, và hôm qua lại phụ thuộc vào hôm kia. Vì vậy hai phần mềm dùng cùng công thức vẫn có thể cho số hơi khác nhau nếu bắt đầu tính ở hai điểm khác nhau, và hai phần mềm dùng hai công thức làm mượt khác nhau có thể cho số khác nhau rất xa. Không có "con số RSI duy nhất" cho một mã; có con số theo cách tính mà bạn cần biết nền tảng của mình dùng cách nào.
Bài này đi qua công thức, cách tính tay bằng số thật, các nguyên nhân gây lệch giữa phần mềm (có số đo trên HPG) và ảnh hưởng của chu kỳ 9/14/21 cùng RSI(2).
Công thức RSI của Wilder trong ba dòng
Theo mô tả quen thuộc trong các tài liệu giáo dục kỹ thuật, RSI được tính từ giá đóng cửa và gồm ba thành phần: trung bình mức tăng (AG), trung bình mức giảm (AL) và tỷ lệ RS giữa hai trung bình này. Mức giảm luôn được viết bằng số dương khi tính, đây là chi tiết rất hay bị sai khi tự cài đặt bằng code.
- RS = AG / AL
- RSI = 100 − 100 / (1 + RS)
- Chu kỳ mặc định theo Wilder là 14.
Phần quan trọng nhất nằm ở cách tính AG và AL:
- Lần đầu tiên: AG và AL là trung bình cộng đơn giản của 14 thay đổi giá đầu tiên (tổng các mức tăng chia 14, tổng các mức giảm chia 14). Đây là phép khởi tạo.
- Từ phiên kế tiếp: làm mượt kiểu Wilder: AG mới = (AG cũ × 13 + mức tăng hiện tại) / 14, và tương tự cho AL. Phiên không tăng thì mức tăng bằng 0 nhưng vẫn tính vào mẫu số.
Về bản chất, đó là một trung bình mũ nhưng với hệ số làm mượt bằng 1/14 thay vì 2/(14+1) của trung bình mũ chuẩn. Wilder giới thiệu kiểu làm mượt này năm 1978, và cùng kiểu đó còn nằm trong các chỉ báo khác của ông như ATR hay họ chỉ báo hướng. (Suy ra từ đại số: hệ số 1/n bằng 2/(m+1) khi m = 2n − 1, nên làm mượt Wilder n = 14 tương đương trung bình mũ chuẩn có độ dài 27.)
Tính tay từng bước với số thật của HPG
Lấy 16 giá đóng cửa liên tiếp của HPG (giá điều chỉnh, nghìn đồng), từ 10/09/2026 đến 01/10/2026:
21,85 · 21,30 · 20,90 · 21,20 · 20,95 · 21,20 · 21,55 · 21,10 · 21,15 · 21,05 · 20,80 · 20,65 · 20,20 · 20,30 · 20,15 · 20,05
Bước 1: tách tăng và giảm. 14 thay đổi đầu tiên là −0,55; −0,40; +0,30; −0,25; +0,25; +0,35; −0,45; +0,05; −0,10; −0,25; −0,15; −0,45; +0,10; −0,15. Có 5 phiên tăng (tổng 1,05) và 9 phiên giảm (tổng 2,75).
Bước 2: trung bình lần đầu. AG = 1,05 / 14 = 0,0750; AL = 2,75 / 14 = 0,1964.
Bước 3: RS rồi RSI. RS = 0,0750 / 0,1964 = 0,3818. RSI = 100 − 100 / (1 + 0,3818) = 27,63 (đây là giá trị tại phiên 30/09/2026).
Bước 4: từ phiên sau, làm mượt. Phiên 01/10/2026 giá giảm thêm 0,10 (20,15 → 20,05), nghĩa là mức tăng hiện tại bằng 0 và mức giảm hiện tại bằng 0,10:
- AG = (0,0750 × 13 + 0) / 14 = 0,0696
- AL = (0,1964 × 13 + 0,10) / 14 = 0,1895
- RS = 0,3674; RSI = 26,87
Cứ lặp lại bước 4 cho mỗi phiên mới. Có một chi tiết thú vị: ở giá trị RSI đầu tiên, RSI kiểu Wilder và RSI kiểu "trung bình đơn 14 phiên" (sẽ nói ở dưới) là một, vì cả hai đều là trung bình đơn của 14 thay đổi đầu.
Nhưng con số trên biểu đồ lại là 33,46
Cùng ngày 01/10/2026, nếu tính RSI(14) Wilder trên toàn bộ 4.703 phiên của HPG từ năm 2007 thì ra 33,46, không phải 26,87. Lý do: giá trị 26,87 chỉ có một bước làm mượt, tức là gần như còn nguyên "ký ức" của phép khởi tạo. Khi cho thêm lịch sử, ảnh hưởng của khởi tạo mờ dần. Chúng tôi thử lại cho cùng ngày 01/10/2026, chỉ khác số phiên dữ liệu đưa vào:
| Số phiên dữ liệu đưa vào | RSI(14) Wilder ngày 01/10/2026 |
|---|---|
| 16 phiên | 26,87 |
| 30 phiên | 37,79 |
| 60 phiên | 33,14 |
| 100 phiên | 33,46 |
| 250 phiên | 33,46 |
| toàn bộ 4.703 phiên | 33,46 |
(Số đo trên một mã, một ngày, minh hoạ hướng ảnh hưởng, không phải quy luật chung.) Đó cũng là lý do một tài liệu giáo dục lưu ý rằng giá trị RSI chính xác hơn khi chuỗi dữ liệu dùng để tính dài hơn.
Thêm một quan sát cơ học: ngày 02/10/2026 giá HPG đóng cửa không đổi (20,05). RSI Wilder vẫn là 33,46, vì cả AG và AL cùng bị nhân với 13/14 nên tỷ lệ RS không đổi. Còn RSI kiểu trung bình đơn 14 phiên nhảy từ 31,34 lên 35,59 trong đúng ngày giá đứng yên, vì một phiên cũ rời khỏi cửa sổ 14 phiên. Hai cách tính cho hai phản ứng khác hẳn nhau trước cùng một dữ liệu.
Vì sao cùng một mã, mỗi phần mềm một số RSI?
Sau khi đối chiếu tài liệu của nhiều nền tảng và tự tính lại bằng code, có thể chia các nguyên nhân thành các nhóm dưới đây, xếp từ nhóm gây lệch nhỏ đến lệch lớn.
1. Số phiên "làm nóng" (warm-up)
Vì tính đệ quy, giá trị RSI ở những phiên đầu của chuỗi dữ liệu còn phụ thuộc vào điểm bắt đầu. Một tài liệu giáo dục cho biết phần mềm của họ dùng tối thiểu 250 điểm dữ liệu trước ngày bắt đầu biểu đồ, và muốn tái hiện đúng con số của họ thì cần ít nhất chừng đó điểm. Chúng tôi đo trên HPG: lấy 250 phiên gần nhất, so RSI tính với k phiên làm nóng với RSI tính từ năm 2007 và ghi sai lệch lớn nhất:
Với 14 phiên làm nóng, sai lệch lớn nhất là 6,823 điểm RSI; với 100 phiên chỉ còn 0,003; từ 150 phiên trở đi là 0,000. Kết quả không hoàn toàn đơn điệu (20 phiên lệch ít hơn 30 phiên trong mẫu này), nên hãy hiểu đây là minh hoạ, không phải bảng tra. Nếu phần mềm của bạn chỉ nạp vài chục phiên rồi mới tính RSI thì con số ở vài chục phiên đầu của biểu đồ không đáng tin bằng phần sau.
2. Cách khởi tạo: trung bình đơn 14 phiên đầu hay "bắt đầu từ giá đầu tiên"
Mô tả chuẩn là khởi tạo bằng trung bình đơn giản của 14 thay đổi đầu. Tuy nhiên, một số cách cài đặt (một nền tảng phân tích ghi chú rằng hàm làm mượt của họ khởi tạo từ giá trị đầu tiên hoặc từ 0; nhiều đoạn code dùng hàm trung bình mũ có sẵn cũng làm vậy) bắt đầu đệ quy từ giá trị đầu tiên thay vì trung bình 14 phiên. Chúng tôi đo: nếu khởi tạo từ giá trị đầu tiên thay vì trung bình 14 phiên, sai lệch lớn nhất so với Wilder chuẩn tính từ phiên thứ 30 là 7,7475 điểm; từ phiên 60 là 0,9786; từ phiên 100 là 0,0788; từ phiên 150 là 0,0032 và từ phiên 250 là 0,0000 (HPG, số đo trên một mã). Tức là cách khởi tạo chỉ gây lệch ở đầu chuỗi dữ liệu, rồi hội tụ.
3. Làm mượt kiểu Wilder (1/n) hay trung bình mũ chuẩn (2/(n+1))
Đây mới là chỗ lệch không tự hết. Tài liệu ghi nhận một số phần mềm thương mại dùng trung bình mũ chuẩn thay cho làm mượt kiểu Wilder. Hai cách này không hội tụ về nhau: trên HPG, từ phiên thứ 250 trở đi, RSI dùng trung bình mũ chuẩn với n = 14 lệch RSI Wilder trung bình 5,04 điểm và lệch tới 19,45 điểm. Ngược lại, trung bình mũ chuẩn có độ dài 27 mới tương đương làm mượt Wilder n = 14. Một nền tảng có thể còn cho phép đổi loại trung bình (đơn giản, mũ, có trọng số, Wilder, Hull…) nên RSI giữa hai cấu hình không so sánh trực tiếp được.
4. RSI kiểu Cutler: trung bình đơn giản, không làm mượt
Một biến thể được ghi nhận trong nhiều tài liệu kỹ thuật là RSI kiểu Cutler: dùng trung bình đơn giản (SMA) của mức tăng và mức giảm trong đúng 14 phiên gần nhất, không đệ quy. Theo các tài liệu này, vì không đệ quy nên nó không phụ thuộc độ dài dữ liệu, đó là điểm Cutler nhận thấy ở bản Wilder. Có nền tảng biểu đồ tách riêng hai biến thể: "RSI" (trung bình đơn) và "RSI Wilder" (làm mượt Wilder). Một đoạn code Python mẫu trên một trang giáo dục về giao dịch định lượng cũng dùng trung bình trượt đơn giản (rolling mean), tức là Cutler, dù gọi là RSI, và cho kết quả khác RSI Wilder.
Mức lệch giữa hai cách tính không nhỏ. Trên 1.000 phiên gần nhất của HPG (28/09/2022 – 02/10/2026), độ lệch tuyệt đối trung bình giữa RSI Wilder và RSI Cutler là 6,42 điểm, lớn nhất 34,23 điểm, tương quan 0,879. Số lần RSI cắt lên 30 là 12 (Wilder) so với 22 (Cutler); số lần cắt xuống 70 là 13 so với 34. Cutler "nhạy" hơn, có nhiều tín hiệu hơn, đó là một đặc điểm của cách tính, chứ chưa phải bằng chứng một bên đúng hơn bên kia.
Vì sao Cutler dao động nhiều hơn? Trung bình đơn giản có hiện tượng "rơi khỏi cửa sổ": khi một phiên tăng/giảm lớn của 14 phiên trước bị loại ra, RSI nhảy ngay dù phiên hôm nay không có gì đặc biệt. Ví dụ ở phần ví dụ bên dưới: ngày 24/09/2025 HPG tăng 0,35 nhưng RSI Cutler lại giảm từ 53,69 xuống 42,68, vì phiên 04/09/2025 (tăng 1,52) rời khỏi cửa sổ 14 phiên. Làm mượt kiểu Wilder giảm bớt hiệu ứng này, vì mỗi phiên cũ mờ dần chứ không biến mất đột ngột.
5. Giá điều chỉnh, phiên không giao dịch, làm tròn
Dữ liệu đầu vào cũng quyết định con số: giá có điều chỉnh hay không, có lọc phiên khối lượng bằng 0 hay không, làm tròn trước hay sau khi tính. Kho tài liệu hiện chưa có số liệu về mức lệch do những yếu tố này. Số liệu trong bài dùng giá đóng cửa đã điều chỉnh và bỏ các phiên khối lượng bằng 0.
6. Cách xử lý trường hợp biên
Nếu trong 14 phiên không có phiên giảm nào thì AL = 0 và RSI = 100; nếu không có phiên tăng thì RSI = 0. Còn trường hợp giá đi ngang hoàn toàn (không tăng cũng không giảm, 0/0) thì tuỳ phần mềm: một thư viện tính toán mã nguồn mở phổ biến ghi nhận rằng phiên bản cũ trả về 0 (bị hiểu nhầm thành quá bán cực độ) còn bản mới trả về 50. Kho tài liệu chưa kiểm cách xử lý ở các phần mềm khác. Một chi tiết khác: sau khi đã khởi tạo, bản Wilder gần như không bao giờ chạm đúng 0 hay 100 (AG và AL chỉ giảm dần theo hệ số 13/14, không về hẳn 0): trong toàn bộ lịch sử HPG, RSI Wilder cao nhất là 95,12 (21/01/2014), trong khi RSI kiểu Cutler có 5 phiên chạm đúng 100. (Số đo trên một mã; nhận định "không bao giờ chạm đúng 0 hoặc 100" là suy ra từ công thức.)
7. Mô tả công thức không chính xác
Có tài liệu phổ cập mô tả RS bằng "số lần tăng / số lần giảm" hoặc "giá trung bình của các phiên tăng". Cách đúng là trung bình mức tăng và trung bình mức giảm, luôn chia cho n (14) kể cả phiên không tăng (phiên đó đóng góp 0). Một tài liệu cũ còn viết rằng Wilder dùng SMA, mâu thuẫn với các tài liệu khác, và có thể là nguồn của nhầm lẫn "RSI Wilder = trung bình đơn".
Ảnh hưởng của chu kỳ: 9, 14, 21 và RSI(2)
Chu kỳ là số phiên dùng để tính trung bình. Nguyên tắc chung mà các tài liệu cùng nêu: giảm chu kỳ thì RSI nhạy hơn, tăng chu kỳ thì kém nhạy hơn. Một tài liệu nói rõ đánh đổi: giảm số kỳ cho tín hiệu sớm hơn nhưng nhiều tín hiệu giả hơn, tăng số kỳ cho ít tín hiệu giả hơn nhưng tín hiệu bị trễ. Một trang khác của cùng loại tài liệu nêu ví dụ: RSI 10 ngày dễ chạm vùng quá mua/quá bán hơn RSI 20 ngày. Chu kỳ phù hợp còn phụ thuộc độ biến động của cổ phiếu.
Về chu kỳ "phổ biến", các nguồn không hoàn toàn thống nhất: Wilder đề xuất 14; một tài liệu nói 9 và 14 là phổ biến nhất, tài liệu khác nói 9 và 25. Chúng tôi đo cùng một mã HPG trên 1.000 phiên gần nhất, tỷ lệ phiên RSI vượt 70 hoặc dưới 30 theo chu kỳ:
| Chu kỳ n | Wilder: % phiên > 70 | % phiên < 30 | Độ lệch chuẩn RSI | Cutler: % > 70 | % < 30 |
|---|---|---|---|---|---|
| 2 | 32,9 | 32,2 | 30,8 | 38,4 | 38,6 |
| 5 | 17,1 | 15,6 | 19,1 | 27,5 | 25,2 |
| 9 | 10,6 | 7,4 | 14,4 | 20,0 | 16,1 |
| 14 | 6,2 | 3,9 | 11,7 | 12,7 | 8,3 |
| 21 | 4,6 | 2,4 | 9,7 | 8,0 | 5,2 |
| 25 | 3,8 | 1,7 | 8,8 | 6,2 | 4,7 |
(Đo trên MỘT mã trong MỘT giai đoạn, minh hoạ hướng ảnh hưởng, không phải quy luật chung.) Chu kỳ càng ngắn thì RSI càng thường xuyên chạm vùng 70/30 và dao động rộng hơn, khớp với mô tả định tính ở các tài liệu trên. Đáng chú ý, cùng một chu kỳ, cách tính khác nhau cũng cho tần suất chạm khác nhau: RSI(14) kiểu Cutler vượt 70 ở 12,7% số phiên, gấp đôi mức 6,2% của Wilder.
RSI(2) của Connors. Larry Connors dùng RSI 2 kỳ với ngưỡng cực đoan hơn nhiều: tìm cơ hội mua khi RSI(2) xuống dưới 10 và cơ hội bán khống khi lên trên 90 (có tài liệu nhắc thêm các mức 5/95). Theo ghi nhận, nhóm Connors cho rằng RSI 14 kỳ của Wilder phản ứng quá chậm với giao dịch ngắn hạn; đây là quan điểm của họ, không phải kết luận khách quan. Một tài liệu khác lại nói trader ngắn hạn "đôi khi" dùng RSI 2 kỳ với ngưỡng 80/20, tức là các nguồn cũng không thống nhất về ngưỡng. Số đo trên HPG cho thấy lý do ngưỡng 90/10 tồn tại: với n = 2, RSI nằm ngoài khoảng 30–70 ở 65,1% số phiên (32,9% trên 70 và 32,2% dưới 30), nên 70/30 gần như mất khả năng "lọc". Cũng theo tài liệu, chiến lược này không được thiết kế để tìm đỉnh hay đáy lớn.
Không có chu kỳ "tối ưu". Một nhà phân tích từng kiểm thử cá nhân và thấy 16 ngày cho kết quả tốt nhất trong mẫu của ông (đó là kết quả riêng của mẫu ấy, không phải chuẩn). Ở một tài liệu về RSI(2) có lời nhắc phải tránh khớp quá mức (curve fitting) vì nó làm giảm cơ hội thành công trong tương lai.
Điều nên làm khi so sánh RSI giữa hai nơi
- Kiểm tra nền tảng dùng làm mượt nào (Wilder, EMA chuẩn hay trung bình đơn) và nạp bao nhiêu phiên trước ngày bắt đầu biểu đồ.
- Lệch vài điểm ở đầu biểu đồ thường do làm nóng; lệch hàng chục điểm hoặc đường RSI có hình dạng khác hẳn thường do khác loại trung bình.
- Một ngưỡng như "RSI cắt lên 50" hay "vượt 70" chỉ có nghĩa khi biết nó đo trên cách tính nào; cùng một ngày hai con số có thể nằm hai phía của 50, như ví dụ bên dưới. Cách đọc đường 50 được bàn ở bài về RSI cắt đường 50.
Về cách đọc vùng 70/30 theo trường phái, xem RSI trên 70 có thực sự là quá mua không và vùng RSI bull/bear theo các trường phái; về khung thời gian, xem RSI khung ngày và khung tuần. Một số tài liệu và biểu đồ dùng cách tính khác với bài này; đó không nhất thiết là "sai", chỉ là một biến thể cần được ghi rõ.
Đừng nói quá
- Tài liệu trong kho không chứng minh rằng làm mượt Wilder "tốt hơn" hay "chính xác hơn" Cutler hay EMA chuẩn. Các bên chỉ khác định nghĩa; Wilder là cách mô tả chuẩn trong các tài liệu giáo dục và là mặc định của nhiều nền tảng.
- Kho tài liệu hiện chưa có lý do Wilder chọn chu kỳ 14; các giải thích lưu hành (ví dụ "nửa chu kỳ 28 ngày") chưa được nguồn uy tín xác minh, nên bài này không khẳng định.
- Chưa đối chiếu được với bảng tính mẫu trong sách gốc của Wilder; "đúng" ở đây nghĩa là khớp mô tả công thức của các tài liệu và mã nguồn đã đối chiếu.
- Mọi số đo trên HPG là một mã, một giai đoạn, chỉ minh hoạ hướng ảnh hưởng, không phải quy luật cho mọi cổ phiếu.
- Con số RSI lệch giữa phần mềm không có nghĩa tín hiệu "sai"; nhưng nó có nghĩa ngưỡng và quy tắc bạn học ở nơi này không thể đem nguyên si sang nơi khác mà không kiểm tra cách tính.
Ví dụ thực tế
Cổ phiếu HPG, 10 phiên cuối tháng 9/2025 đến 01/10/2025 (giá điều chỉnh, nghìn đồng; RSI(14) tính trên toàn bộ lịch sử từ 2007):
| Ngày | Đóng cửa | RSI Wilder | RSI Cutler |
|---|---|---|---|
| 18/09/2025 | 26,02 | 57,03 | 67,09 |
| 19/09/2025 | 26,11 | 57,73 | 65,89 |
| 22/09/2025 | 25,35 | 50,31 | 56,21 |
| 23/09/2025 | 25,58 | 52,31 | 53,69 |
| 24/09/2025 | 25,93 | 55,25 | 42,68 |
| 25/09/2025 | 25,71 | 53,04 | 50,00 |
| 26/09/2025 | 25,49 | 50,84 | 46,42 |
| 29/09/2025 | 25,53 | 51,23 | 47,34 |
| 30/09/2025 | 25,13 | 47,15 | 43,34 |
| 01/10/2025 | 25,27 | 48,69 | 41,87 |
Ngày 24/09/2025 là ngày đáng chú ý: giá tăng 0,35 so với hôm trước, RSI Wilder là 55,25 (trên 50) còn RSI Cutler là 42,68 (dưới 50). Hai con số cho hai kết luận ngược nhau về việc "RSI trên hay dưới 50", dù cùng mã, cùng ngày, cùng chu kỳ 14. Trong 120 phiên từ 10/04/2025 đến 01/10/2025, hai đường nằm khác phía 50 ở 25 phiên, độ lệch lớn nhất 34,23 điểm (ngày 29/04/2025), RSI vượt 70 ở 21 phiên theo Wilder nhưng 30 phiên theo Cutler.
Đây là ví dụ minh hoạ trên một mã, không phải thống kê và không phải khuyến nghị mua bán.
💬 Quan điểm của Tâm An về RSI
Tất cả các chỉ báo — kể cả RSI — đều phải đi kèm với Hành động giá (Price Action) và Pha của dòng tiền. Nếu không, các bạn sẽ thấy nó lúc đúng lúc sai và mất niềm tin vào chỉ báo.
Trước khi dùng RSI để phân tích, các bạn phải xác định được dòng tiền đang ở trong Pha nào: Pha Tích Luỹ Dòng tiền, Pha dâng của dòng tiền, Pha tạo đỉnh dòng tiền, Pha Giảm, Pha rướn, hay Pha cạn kiệt dòng tiền — và đánh giá được cấu trúc của thị trường tại thời điểm đó.
Đồng thời phải hiểu mô hình giá trong Price Action để xem các dòng cổ phiếu khác, hay các mã cổ phiếu trong cùng dòng, có mô hình ủng hộ xu hướng hay không.
Trước khi tin một con số hay một ngưỡng RSI, hãy hỏi nền tảng đang dùng cách làm mượt nào và nạp bao nhiêu phiên làm nóng. Hiểu công thức giúp bạn đọc RSI nhất quán, còn việc có hành động hay không vẫn phải dựa vào Pha dòng tiền và cấu trúc giá.
Nội dung mang tính chất giáo dục, không phải tư vấn đầu tư. Kết quả tín hiệu chỉ báo mang tính tham khảo, không đảm bảo hiệu quả trong mọi bối cảnh thị trường.
