Khái niệm cơ bản về RSI đã được giải thích trong bài RSI là gì?. Bài này thuộc chuỗi bài về RSI, đi sâu vào 1 câu hỏi cụ thể và trình bày các quan điểm khác nhau của giới phân tích kỹ thuật — đây là quan điểm tham khảo, không phải khẳng định.
⚠️ Lưu ý trước khi đọc tiếp
Mọi chỉ báo kỹ thuật — kể cả chỉ báo trong bài này — chỉ thực sự đúng khi được đọc trong đúng bối cảnh Pha dòng tiền và cấu trúc thị trường của từng mã. Tách rời khỏi bối cảnh này, cùng 1 tín hiệu có thể đúng với mã này nhưng sai hoàn toàn với mã khác.
Câu trả lời ngắn
Không có một bộ số duy nhất cho "vùng RSI của thị trường tăng và giảm". Wilder, người tạo ra RSI, đặt ngưỡng quá mua 70 và quá bán 30: đó là ngưỡng đánh giá mức quá đà, không phải vùng xu hướng. Ý tưởng "mỗi xu hướng có vùng RSI riêng" đến từ Andrew Cardwell và Constance Brown, rồi được nhiều tài liệu nhắc lại với số hơi khác nhau: phổ biến nhất là 40–80 cho thị trường tăng và 20–60 cho thị trường giảm (Cardwell), và 40–90 cho thị trường tăng, 10–60 cho thị trường giảm (Brown, theo một bản tóm tắt thứ cấp).
Điều quan trọng hơn: sau khi rà kho tài liệu, chưa có kiểm định thống kê nào về hiệu quả hay độ ổn định của các vùng này. Mọi con số đều là quan điểm và ví dụ minh hoạ. Bài này so sánh các quan điểm, nêu vì sao chúng khác nhau, rồi đo thử vùng 40–80 và 20–60 trên VNINDEX như một ví dụ minh hoạ, không dùng để kết luận.
Bài trước trong chuỗi, RSI trong xu hướng tăng: vùng nào là bình thường, đã trình bày chi tiết cách các trường phái đọc vai trò 40–50 và RSI trên 50.
Wilder: 70/30 là ngưỡng quá mua/quá bán, không phải vùng xu hướng
Wilder coi RSI trên 70 là quá mua và dưới 30 là quá bán. Một tài liệu giáo dục ghi nhận rõ khái niệm "vùng RSI của thị trường bull và bear" là do Brown đưa ra, không phải của Wilder. Chính các tài liệu giáo dục cũng thừa nhận RSI có thể ở lại vùng quá mua rất lâu khi xu hướng mạnh, vì thế ngưỡng 70/30 một mình không cho biết xu hướng. Hai bài RSI trên 70 có thực sự là quá mua không và vì sao cổ phiếu mạnh có thể duy trì RSI trên 70 lâu ngày đi sâu vào điểm này.
Cardwell: 40–80 khi tăng, 60–20 khi giảm
Trong một cuộc phỏng vấn, Cardwell kể rằng khi thị trường có vẻ trong xu hướng tăng ông tìm vùng 80 và 40, tức một khoảng chừng 40 điểm. Khi vào xu hướng giảm, ông thấy RSI thường chạm đỉnh ngay dưới mức 60 nên dùng 60 và 20. Một bài nghiên cứu trên tạp chí chuyên ngành dẫn lại Cardwell theo cùng cách: RSI thường dao động 40–80 trong xu hướng tăng, 20–60 trong xu hướng giảm, và tìm thấy hỗ trợ ở vùng 40–50 trong nhịp điều chỉnh bình thường. Một tài liệu giáo dục cũng ghi rằng Cardwell coi phân kỳ giảm là hiện tượng thường gặp của thị trường tăng, phân kỳ tăng là của thị trường giảm, khác với cách hiểu cổ điển. Đây là các lời kể và tóm tắt của người bán phương pháp hoặc của người dẫn lại, không kèm kiểm định.
Constance Brown: "range rule" và vai trò hỗ trợ/kháng cự trên RSI
Theo một tài liệu giáo dục tóm tắt cuốn sách của Brown, các chỉ báo dao động không đi hết 0–100; RSI có vùng riêng cho thị trường tăng (thường 40–90, vùng 40–50 đóng vai trò hỗ trợ) và thị trường giảm (thường 10–60, vùng 50–60 đóng vai trò kháng cự). Vai trò "hỗ trợ/kháng cự RSI" là điểm đặc trưng của Brown: các nhịp lùi của RSI về vùng 40–50 trong xu hướng tăng được coi là vùng quan sát; các nhịp hồi lên 50–60 trong xu hướng giảm được coi là vùng cản. Tài liệu đó đưa hai ví dụ minh hoạ: một quỹ ETF theo chỉ số S&P 500 trên biểu đồ tuần giai đoạn 2003–2007 (nhịp lùi về 40–50 là điểm vào rủi ro thấp), và chỉ số đô la Mỹ năm 2009 (RSI về 30 vào tháng 3 báo hiệu bắt đầu vùng giảm, vùng 50–60 làm kháng cự đến khi bị phá vào tháng 12). Cả hai là ví dụ chọn lọc, không phải thống kê.
Hai bản diễn giải khác về Brown cho số hơi khác: một nghiên cứu trên tạp chí chuyên ngành viết Brown dùng vùng rộng hơn Cardwell, 40–90 cho vùng tăng và 20–65 cho vùng giảm; một bài khác viết xu hướng tăng có đáy quanh 40–50 và đỉnh 80–90, xu hướng giảm có đáy 20–30 và đỉnh giới hạn ở 55–65. Kho hiện chỉ có các bản tóm tắt này, chưa đọc được sách gốc, nên chưa thể nói bản nào sát nguyên bản nhất.
Các tài liệu khác nêu vùng khác
- Một bài trên tạp chí kỹ thuật: thị trường tăng RSI(14) thường dao động giữa đáy 30–40 và đỉnh 80–90; thị trường giảm giữa 20–30 và 60–70. Trong cùng bài, phần tóm tắt lại viết 40–90 và 20–70, tức bài tự khác chính nó.
- Tài liệu của công ty chứng khoán trong nước: một bài nêu 40–80 và 20–60 mà không dẫn nguồn gốc (trùng bộ số của Cardwell); một bài khác chỉ nêu "trên 50" cho xu hướng tăng và "dưới 50" cho xu hướng giảm.
- Mốc 66,6/33,3: một tài liệu cho biết "có người khăng khăng" rằng 66,6 và 33,3 mới là ngưỡng hợp lệ cho xu hướng: thị trường vẫn tăng chừng nào RSI còn trên 33,3; RSI rơi dưới 33,3 rồi hồi lên nhưng không vượt 66,6 thì coi là xu hướng giảm. Tác giả nhấn mạnh không dùng đây như chỉ báo duy nhất.
- Biến thể 35–80 và 20–65: một nhà phân tích thử hạ ngưỡng giảm và nâng ngưỡng tăng để giảm tín hiệu nhiễu, đánh đổi bằng tín hiệu muộn hơn, và tự cảnh báo nguy cơ khớp quá mức vào dữ liệu quá khứ (curve fitting).
| Nguồn | Vùng tăng | Vùng giảm | Ghi chú về nguồn |
|---|---|---|---|
| Wilder | quá mua trên 70 | quá bán dưới 30 | Ngưỡng quá mua/quá bán, không phải vùng xu hướng |
| Cardwell (phỏng vấn) | 40–80 | 20–60 | Lời kể cá nhân |
| Brown (tóm tắt trong tài liệu giáo dục) | 40–90 | 10–60 | Thứ cấp |
| Brown (theo nghiên cứu dẫn lại) | 40–90 | 20–65 | Thứ cấp |
| Bài tạp chí kỹ thuật | đáy 30–40, đỉnh 80–90 | đáy 20–30, đỉnh 60–70 | Phần tóm tắt của chính bài nêu 40–90 và 20–70 |
| Tài liệu khác (mốc 66,6/33,3) | trên 33,3 | không vượt 66,6 | "Có người cho rằng", không nêu tên |
| Biến thể của một nhà phân tích | 35–80 | 20–65 | Thử để giảm nhiễu, chưa kiểm định |
Điều kiện khiến vùng dịch chuyển
Tài liệu giáo dục nêu vùng của Brown tự ghi chú rằng các biên có thể thay đổi theo tham số RSI, độ mạnh của xu hướng và độ biến động của chứng khoán. Có thể tách thành các yếu tố sau.
- Tham số (chu kỳ RSI). RSI ngắn nhạy hơn nên dễ chạm vùng cực trị; RSI dài mượt hơn nên dải thu hẹp lại. Phép đo thử của Tâm An trên VNINDEX (bên dưới) cho thấy cùng một đoạn giá nhưng tỷ lệ phiên nằm trong vùng 40–80 hay 20–60 thay đổi khá nhiều khi đổi chu kỳ.
- Độ mạnh của xu hướng. Xu hướng càng mạnh, RSI càng nhiều khả năng vượt cận trên của vùng (80) hoặc thủng cận dưới của vùng giảm (20). Phép đo trên VNINDEX cho thấy khác biệt giữa các chặng.
- Độ biến động và loại tài sản. Một thị trường biến động mạnh có biên RSI rộng hơn. (Suy luận của người viết: biên 30–40/80–90 của bài tạp chí và biên 40–80 của Cardwell có thể phản ánh các thị trường và giai đoạn khác nhau.)
- Khung thời gian. Các ví dụ trong tài liệu dùng biểu đồ ngày, tuần và cả tháng; một ví dụ trên biểu đồ tháng của một cổ phiếu cho thấy RSI giữ trong vùng tăng gần 18 năm. Xem thêm RSI khung ngày và khung tuần khác nhau thế nào.
- Mục đích sử dụng. Hạ ngưỡng để nhạy hơn (nhiều tín hiệu hơn) hay nâng ngưỡng để lọc nhiễu (tín hiệu muộn hơn) là sự đánh đổi do người dùng chọn, không có "vùng đúng" tuyệt đối.
Vì sao các nguồn mâu thuẫn nhau
- Cùng gốc, truyền lại nhiều lần. Nhiều tài liệu nêu số khác nhau nhưng đều dẫn về Brown hoặc Cardwell; kho ghi nhận một số tài liệu chép lại nhau gần nguyên văn, nên số tài liệu nêu cùng một con số không đồng nghĩa với nhiều bằng chứng độc lập.
- Khác thị trường, khác giai đoạn, khác tham số. Mỗi tác giả quan sát trên dữ liệu và khung thời gian riêng của mình.
- Khác cách định nghĩa "vùng". Có người mô tả khoảng RSI hay nằm trong đó, có người mô tả đáy của các nhịp lùi và đỉnh của các nhịp tăng.
- Số liệu truyền miệng. Nhiều biên (chẳng hạn 40–80 của một tài liệu trong nước) không được dẫn nguồn gốc.
Giới hạn: kho tài liệu chưa có kiểm định thống kê cho các vùng này
Tôi đã rà các nghiên cứu học thuật và bài kiểm tra trong kho. Kết quả: không có nghiên cứu nào kiểm định các vùng 40–80/20–60 hay 40–90/10–60. Những gì có là:
- Một bài nghiên cứu trên tạp chí chuyên ngành thử các tín hiệu động lượng RSI trên cổ phiếu thuộc chỉ số S&P 500 giai đoạn 1998–2018 và chỉ xét tín hiệu RSI trên 70 (tỷ lệ thành công 52–58% theo các khoảng quan sát dài ngắn khác nhau) hay dưới 30; tác giả cũng nêu giai đoạn thử có thiên lệch tăng. Đó là ngưỡng tín hiệu, không phải vùng bull/bear.
- Một nghiên cứu học thuật trên dữ liệu 5 phút của 30 cổ phiếu Thượng Hải cho thấy ngưỡng rộng 70/30 và ngưỡng hẹp 60/40 cho lợi suất trung bình tương đương nhau về mặt thống kê, trong khi ngưỡng hẹp phát tín hiệu nhiều hơn rất nhiều. Đây cũng là so sánh ngưỡng tín hiệu, không phải vùng xu hướng.
- Các ví dụ trong tài liệu giáo dục đều là biểu đồ chọn lọc, không kèm tỷ lệ thắng.
Do đó chưa thể nói bộ số nào "đúng" hơn. Có thể nói các bộ số đều là mô tả thực nghiệm của từng tác giả trên mẫu của họ.
Đừng nói quá
Những điều các tài liệu hiện có không chứng minh:
- 40–80/20–60 (hoặc 40–90/10–60) là quy luật hay có độ tin cậy thống kê.
- Bộ số của Cardwell tốt hơn hay kém hơn bộ số của Brown; hay bản tóm tắt thứ cấp nào phản ánh đúng nguyên bản.
- RSI chạm cận dưới hay cận trên của vùng là tín hiệu mua hoặc bán.
- RSI đứng một mình xác định được xu hướng; ngay các tác giả nêu vùng cũng nói nên dùng cùng các kỹ thuật khác.
Ví dụ thực tế
Phương pháp: RSI(14) Wilder ngày của VNINDEX tính trên toàn bộ lịch sử từ năm 2000; sau đó dùng bộ lọc zigzag 20% để chia thành các chặng tăng và giảm và lấy tất cả các chặng có từ 100 phiên trở lên kể từ năm 2006 (không chọn lọc). Bảng dưới đây là đo trên MỘT chỉ số, không phải quy luật, và 40–80/20–60 chỉ được đặt vào như ví dụ minh hoạ.
| Chặng | Số phiên | Giá VNINDEX | RSI trung vị | % phiên RSI dưới 40 | % phiên RSI trên 60 | % phiên trong vùng của chiều đó |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tăng 02/08/2006 – 12/03/2007 | 151 | +192,8% | 65,3 | 3,3 | 70,2 | 82,8 (40–80) |
| Giảm 03/10/2007 – 20/06/2008 | 172 | −66,9% | 33,7 | 79,1 | 9,9 | 76,7 (20–60) |
| Giảm 27/08/2008 – 24/02/2009 | 122 | −58,1% | 38,3 | 56,6 | 4,9 | 93,4 (20–60) |
| Tăng 24/02/2009 – 22/10/2009 | 169 | +165,0% | 65,7 | 7,1 | 61,5 | 88,2 (40–80) |
| Tăng 25/08/2010 – 09/02/2011 | 112 | +23,3% | 51,8 | 10,7 | 23,2 | 89,3 (40–80) |
| Giảm 09/02/2011 – 12/08/2011 | 129 | −26,5% | 44,0 | 34,1 | 6,2 | 92,2 (20–60) |
| Giảm 08/05/2012 – 02/11/2012 | 128 | −23,1% | 43,4 | 33,6 | 7,0 | 93,0 (20–60) |
| Tăng 02/11/2012 – 09/04/2018 | 1.350 | +220,9% | 58,0 | 10,8 | 43,2 | 86,1 (40–80) |
| Giảm 09/04/2018 – 24/03/2020 | 490 | −45,3% | 48,1 | 27,8 | 18,8 | 79,2 (20–60) |
| Tăng 24/03/2020 – 06/01/2022 | 452 | +131,9% | 59,6 | 6,6 | 48,9 | 90,9 (40–80) |
| Giảm 06/01 – 15/11/2022 | 214 | −40,3% | 43,5 | 41,6 | 14,0 | 84,6 (20–60) |
Cách đọc (chỉ mô tả mẫu này): ở các chặng tăng, 3,3% đến 10,8% số phiên RSI dưới 40 và 23,2% đến 70,2% số phiên RSI trên 60; ở các chặng giảm, 27,8% đến 79,1% số phiên RSI dưới 40 và 4,9% đến 18,8% số phiên trên 60. Trong mẫu này hai nhóm tách nhau ở cả hai đầu: không chặng tăng nào có quá 10,8% số phiên RSI dưới 40, và không chặng giảm nào có ít hơn 27,8%. Tuy nhiên các chặng này được định nghĩa bằng chính diễn biến giá (đã biết kết quả), nên một phần sự tách biệt đến từ cách chọn. Tỷ lệ phiên nằm trong vùng "của chiều đó" dao động từ 82,8% đến 90,9% ở các chặng tăng và từ 76,7% đến 93,4% ở các chặng giảm, nghĩa là luôn có từ 6,6% đến 23,3% số phiên nằm ngoài vùng.
Cận trên và cận dưới thay đổi theo từng chặng. Trong chặng tăng 02/08/2006 – 12/03/2007, 13,9% số phiên RSI vượt 80 (và 0,7% vượt 90), nên vùng 40–80 không chứa được phần này; trong chặng tăng 24/03/2020 – 06/01/2022, chỉ 2,4% phiên vượt 80 và không có phiên nào vượt 90. Ở chiều giảm, trong chặng 03/10/2007 – 20/06/2008, 13,4% số phiên RSI dưới 20 (5,8% dưới 10), trong khi chặng 06/01 – 15/11/2022 chỉ 1,4% phiên dưới 20. Nghĩa là cận 90 hay 80, 10 hay 20 "đúng" hay "sai" tuỳ chặng.
Ảnh hưởng của chu kỳ RSI (cùng hai chặng 24/03/2020 – 06/01/2022 và 06/01 – 15/11/2022). Tỷ lệ phiên nằm trong vùng 40–80 ở chặng tăng là 75,0% với RSI(7), 90,9% với RSI(14) và 95,1% với RSI(21); tỷ lệ phiên nằm trong vùng 20–60 ở chặng giảm lần lượt là 70,6%, 84,6% và 95,8%. Ở RSI(7), 13,5% số phiên của chặng tăng vượt 80; ở RSI(21), chỉ 1,8%.
Khung tuần. Trên RSI(14) tuần của cùng hai chặng (93 tuần tăng và 44 tuần giảm), 90,3% số tuần của chặng tăng nằm trong 40–80 và 84,1% số tuần của chặng giảm nằm trong 20–60; RSI tuần của chặng tăng có giá trị nhỏ nhất 14,5 (tuần kết thúc 27/03/2020, tuần đầu của chặng, ngay sau đáy tháng 3/2020) và lớn nhất 84,5.
Đây chỉ là ví dụ minh hoạ trên một chỉ số: chúng cho thấy các vùng 40–80/20–60 mô tả khá tốt "nơi RSI thường nằm" trong mẫu này, nhưng cũng cho thấy chúng không phải ranh giới cố định. Đây không phải thống kê tổng quát và không phải khuyến nghị.
💬 Quan điểm của Tâm An về RSI
Tất cả các chỉ báo — kể cả RSI — đều phải đi kèm với Hành động giá (Price Action) và Pha của dòng tiền. Nếu không, các bạn sẽ thấy nó lúc đúng lúc sai và mất niềm tin vào chỉ báo.
Trước khi dùng RSI để phân tích, các bạn phải xác định được dòng tiền đang ở trong Pha nào: Pha Tích Luỹ Dòng tiền, Pha dâng của dòng tiền, Pha tạo đỉnh dòng tiền, Pha Giảm, Pha rướn, hay Pha cạn kiệt dòng tiền — và đánh giá được cấu trúc của thị trường tại thời điểm đó.
Đồng thời phải hiểu mô hình giá trong Price Action để xem các dòng cổ phiếu khác, hay các mã cổ phiếu trong cùng dòng, có mô hình ủng hộ xu hướng hay không.
Bộ số 40–80/20–60 hay 40–90/10–60 là các cách mô tả khác nhau của cùng một ý tưởng: RSI trong xu hướng nằm lệch về một phía thang đo. Hãy xem chúng như các mốc tham chiếu có thể dịch chuyển theo tham số và độ mạnh xu hướng, và luôn đối chiếu với cấu trúc giá và Pha dòng tiền.
Nội dung mang tính chất giáo dục, không phải tư vấn đầu tư. Kết quả tín hiệu chỉ báo mang tính tham khảo, không đảm bảo hiệu quả trong mọi bối cảnh thị trường.
