Vì sao cổ phiếu mạnh có thể duy trì RSI trên 70 nhiều tuần liền?

Khái niệm cơ bản về RSI đã được giải thích trong bài RSI là gì?. Bài này thuộc chuỗi bài về RSI, đi sâu vào 1 câu hỏi cụ thể và trình bày các quan điểm khác nhau của giới phân tích kỹ thuật — đây là quan điểm tham khảo, không phải khẳng định.

RSI trên 70 nhiều tuần liền: bình thường trong xu hướng mạnh hay lời cảnh báo kéo dài?

Câu trả lời ngắn

RSI không phải thước đo định giá. Theo định nghĩa của Wilder, nó đo tốc độ và mức thay đổi của biến động giá: trong một cửa sổ 14 chu kỳ đã được làm trơn, các phiên tăng đang áp đảo các phiên giảm đến mức nào. Khi một cổ phiếu tăng gần như đều đặn thì điều kiện "tăng áp đảo giảm" tự nó được duy trì, nên RSI có thể nằm trên 70 nhiều tuần liền mà không cần có lý do nào khác. Nhiều tài liệu coi đây là hiện tượng bình thường của xu hướng mạnh. Tuy vậy, các trường phái khác nhau về cách đọc: một số xem RSI trên 70 là dấu hiệu sức mạnh, số khác xem đó là trạng thái cần theo dõi cảnh báo thất bại. Bài này đi qua cơ chế, các cách đọc, những dấu hiệu mà nguồn nêu để nhận ra khi nào "sức mạnh" bắt đầu thành "cảnh báo", và các giới hạn.

Cơ chế: RSI trên 70 đòi hỏi điều gì?

(Phần này là suy luận từ công thức, không phải từ một nguồn riêng.) RSI = 100 − 100/(1 + RS), với RS là tỷ số giữa trung bình mức tăng và trung bình mức giảm, cả hai đều được làm trơn kiểu Wilder: mỗi phiên mới chiếm khoảng 1/14 trọng số, các phiên cũ giảm dần chứ không biến mất đột ngột sau 14 phiên. RSI trên 70 tương ứng RS lớn hơn khoảng 2,33, tức là mức tăng trung bình lớn hơn mức giảm trung bình hơn hai lần. Hệ quả:

• Để RSI vượt 70 cần một nhịp tăng mạnh và dồn dập. Một tài liệu viết rằng RSI vượt 70 thường chỉ xảy ra khi giá tăng mạnh.
• Để RSI ở lại trên 70 chỉ cần mỗi phiên mới tiếp tục giữ cho trung bình tăng lớn hơn trung bình giảm khoảng hai lần. Một phiên giảm nhỏ không đủ kéo RSI xuống dưới 70, vì nó chỉ thêm một phần nhỏ vào trung bình giảm.
• RSI không đo mức giá, không đo định giá, cũng không đo "giá đã tăng bao nhiêu từ đáy": nó chỉ so các phiên tăng với các phiên giảm gần đây. Một nghiên cứu trên 57 cổ phiếu VN100 giai đoạn 2015–2020 cũng thấy RSI cao đi cùng lợi suất ngày cao hơn; nhưng vì RSI của ngày t được tính từ giá đóng cửa ngày t, quan hệ này là đồng thời chứ không phải dự báo.

Một tài liệu về chỉ báo còn mô tả đặc điểm này theo cách khác: RSI chậm lại khi đi sâu vào vùng quá mua rồi bật trở về vùng trung tính rất nhanh khi thị trường chỉ điều chỉnh nhẹ, và điều đó cho thấy xu hướng giá có thể vẫn tiếp tục. Một tài liệu giáo dục khác nêu thêm: bộ dao động có thể ở mức cực trị trong thời gian dài, nhưng nó không thể "đi theo xu hướng" bền vững như giá.

Các trường phái đọc RSI trên 70 trong xu hướng tăng như thế nào?

Quan điểm "đó là sức mạnh". Một số nhà phân tích viết rằng "quá mua" chỉ là một cách gọi khác của "mạnh"; trong xu hướng tăng nên kỳ vọng các chỉ báo động lượng quá mua, vì quá mua chỉ là dấu hiệu áp lực mua mạnh. Một tác giả khác viết rằng cổ phiếu có thể ở gần hoặc trên 70 nhiều tuần mà giá vẫn tăng, và nhiều lần quá mua liên tiếp trong xu hướng tăng thường báo hiệu sức mạnh chứ không phải yếu. Một tài liệu viết rằng trạng thái quá mua có thể xác nhận một pha xu hướng tăng dài hạn. Quan điểm này khớp với cách các tác giả mô tả "vùng" RSI trong xu hướng tăng: Cardwell nêu 40–80, Brown nêu 40–90, tức là vùng trên 70 là một phần bình thường của xu hướng tăng. Chi tiết về các vùng này ở bài vùng RSI bull/bear theo các trường phái và RSI trong xu hướng tăng: vùng nào là bình thường.

Một số tài liệu trong nước đi cùng hướng: một tài liệu viết RSI vượt 70 trong xu hướng tăng thường là dấu hiệu tích cực, có thể chốt lời một phần và giữ tiếp đến khi có tín hiệu đảo chiều; một tài liệu khác cảnh báo rằng trong xu hướng cực mạnh RSI có thể ở lại vùng quá mua rất lâu; và có tài liệu thừa nhận chỉ báo này dễ cho tín hiệu nhiễu khi thị trường có xu hướng mạnh.

Quan điểm "chờ cảnh báo thất bại". Wilder coi quá mua là chín muồi để đảo chiều (phần các ngưỡng 70/30, 80/20, 90/10 và cách đọc "quá mua" nói chung được trình bày ở bài RSI trên 70 có thực sự là quá mua không). Một số tài liệu trong nước mô tả tín hiệu bán là khi RSI đã ở trên 70 rồi cắt xuống dưới 70; một tài liệu khác nêu rằng nếu ADX trên 50 mà RSI đã vượt 70 thì cần cẩn trọng vì giá vào vùng rủi ro đảo chiều ngắn hạn. Một khoá học về phân tích kỹ thuật viết rằng khi giá tăng vọt và RSI vượt 70 thì thị trường có thể đã giãn vượt mức bình thường và giá có thể lùi.

Vị trí ở giữa. Một nhà phân tích viết rằng quá mua ngắn hạn vừa là tích cực dài hạn (áp lực mua mạnh) vừa là cảnh báo có thể có nhịp chỉnh. Một nghiên cứu trên tạp chí phân tích kỹ thuật tóm tắt đúng sự chia rẽ này: RSI vượt 70 thể hiện động lượng tăng; với người này là dấu hiệu chuẩn bị đảo chiều, với người khác là điều kiện cho đà tăng tiếp. Và một nhà phân tích thừa nhận ông không thể dự đoán nhịp chỉnh, đặc biệt trong xu hướng tăng mạnh.

Từ "sức mạnh" sang "cảnh báo": nguồn nêu những dấu hiệu nào?

Không có nguồn nào cho một mốc số học chắc chắn. Các dấu hiệu dưới đây là điều từng tác giả nêu; mỗi dấu hiệu chỉ là một quan điểm:

1. RSI không còn giữ được vùng cũ. Một nhà phân tích viết: miễn là RSI vẫn đẩy vào vùng quá mua khi giá bứt phá và vẫn giữ trên 40 ở các nhịp chỉnh thì xu hướng tăng chính còn nguyên; một nghiên cứu trên tạp chí chuyên ngành dùng cùng mốc 40 như bộ đệm do tác giả chọn. Ngược lại, việc RSI thủng 40 kéo dài đáng chú ý vì thường báo tính chất của xu hướng đang đổi. Một tác giả khách trên tạp chí chuyên ngành viết rằng đảo chiều thường bắt đầu khi RSI không còn chạm các cực trị trước đó (còn gọi là sự dịch chuyển vùng).
2. Phân kỳ âm, nhưng đừng coi một phân kỳ là đủ. Một ví dụ: một cổ phiếu có nhiều phân kỳ âm nhỏ suốt cả năm mà xu hướng tăng vẫn tiếp diễn, vì RSI không xuống dưới 40 ở các nhịp chỉnh; tác giả chỉ coi xu hướng đã kết thúc khi phân kỳ âm đi kèm RSI xuống dưới 40 và giá xuyên đường trung bình 50 ngày. Một bài khác nêu rằng phân kỳ âm không bảo đảm có đỉnh lớn, nó chỉ cho thấy động lượng đang suy yếu. Cách đọc phân kỳ được giải thích ở bài phân kỳ RSI là gì, cách đọc và khi nào thất bại; một dấu hiệu khác là kiểu "thất bại" của chính RSI, xem failure swing của RSI.
3. Giá phá hỗ trợ cùng lúc RSI rơi dưới 40. Một ví dụ minh hoạ trên chỉ số S&P 500 được tác giả mô tả là tín hiệu giảm quan trọng: giá phá hỗ trợ và RSI cùng rơi dưới 40, xác nhận phe bán kiểm soát.
4. RSI rời "vùng tăng" sang "vùng giảm". Một nhà phân tích ghi nhận trên một quỹ chỉ số năm 2023: khi RSI phá vỡ khoảng tăng của nó, vùng 50–60 trở thành kháng cự động lượng, dù giá vẫn trên đường trung bình 200 ngày.
5. Cắt xuống dưới 70. Đây là tín hiệu mà một số tài liệu trong nước dùng. Trong ba ví dụ thật bên dưới, ngày RSI về dưới 70 giá chỉ giảm từ 0,3% đến 5,0% so với phiên cuối chuỗi, và hai trong số đó (MWG và HPG năm 2017) vẫn có đỉnh đóng cửa cao hơn sau đó. Ba ví dụ không đủ để kết luận gì về độ tin cậy của tín hiệu này.

Cách dùng thực tế mà các nguồn gợi ý, theo suy luận của người viết: coi chuỗi RSI trên 70 như một điều kiện bối cảnh (xu hướng đang mạnh), rồi theo dõi cấu trúc giá và vùng RSI ở các nhịp chỉnh để biết khi bối cảnh đó thay đổi, thay vì coi chính con số 70 là nút bấm.

Phía yếu: RSI dưới 30 kéo dài

Phần đối xứng được các nguồn mô tả tương tự: trong xu hướng giảm mạnh, bộ dao động có thể ở vùng quá bán và duy trì như vậy trong khi giá tiếp tục giảm. Một nhà phân tích viết RSI dưới 30 vừa là quá bán, vừa là dấu hiệu động lượng giảm mạnh, có thể báo khởi đầu một đợt giảm kéo dài; một bài khác cảnh báo trong thị trường giảm RSI có thể ở dưới 30 mà không vượt lên được trong thời gian dài. Nghiên cứu về chỉ số Ấn Độ cũng nêu rằng khi giá giảm liên tục, RSI sinh nhiều tín hiệu mua hơn tín hiệu bán, ngược với diễn biến giá. Chi tiết phía này có bài riêng ở có nên mua khi RSI dưới 30.

Giới hạn

• Các quan điểm về "RSI trên 70 là sức mạnh" phần lớn đến từ các bài viết của nhà phân tích và ví dụ biểu đồ chọn lọc, không phải kiểm định thống kê. Một số bài có yếu tố quảng bá dịch vụ hoặc công cụ quét.
• Một nghiên cứu về tín hiệu động lượng tăng (RSI trên 70 trong nhiều ngày) trên cổ phiếu S&P 500 giai đoạn 1998–2018 báo cáo tỷ lệ thành công 52–58%, chỉ nhỉnh hơn 50% và với mẫu thiên lệch tăng, không kiểm soát phí hay trượt giá.
• Kho tài liệu hiện chưa có số liệu về tỷ lệ chuỗi RSI trên 70 tiếp tục tăng hoặc đảo chiều trên thị trường Việt Nam, và cũng chưa có nguồn nêu một mốc số học nào để gọi là "xu hướng đủ mạnh".
• Đây là nội dung giáo dục, không phải dự báo hay khuyến nghị.

Đừng nói quá

• Không có nguồn nào nói "RSI trên 70 kéo dài là tín hiệu mua" một cách chắc chắn; một số nguồn chỉ nói đó là dấu hiệu động lượng mạnh.
• Không có nguồn nào chứng minh chuỗi RSI trên 70 dài sẽ tiếp diễn; chuỗi dài là ngoại lệ chứ không phải thông thường (xem số liệu bên dưới).
• Việc giá đang tăng mạnh không có nghĩa là cổ phiếu "rẻ", và RSI cao cũng không có nghĩa là cổ phiếu "đắt"; hai điều này nằm ngoài những gì RSI đo.
• Mỗi trường phái diễn giải khác nhau; bài này không khẳng định trường phái nào đúng.

Ví dụ thực tế

Dữ liệu thật, RSI 14 kỳ tính theo công thức Wilder trên toàn bộ lịch sử của từng mã rồi mới cắt cửa sổ hiển thị, giá đóng cửa đã điều chỉnh (nghìn đồng). "Chuỗi" là số phiên liên tiếp RSI trên 70; thay đổi giá tính từ đóng cửa phiên ngay trước chuỗi đến đóng cửa phiên cuối chuỗi. MWG và HPG là hai mã quen thuộc, mỗi mã lấy chuỗi dài nhất trong toàn bộ lịch sử dữ liệu của mã đó; ví dụ thứ ba cũng là HPG.

Mã	Chuỗi RSI trên 70	Số phiên	Giá trước chuỗi → cuối chuỗi	RSI trong chuỗi	Phiên tăng / giảm / đứng giá
MWG	27/05/2016 – 19/07/2016	38 (khoảng 8 tuần)	9,24 → 15,67 (+69,7%)	71,6 – 88,5	21 / 10 / 7
HPG	27/12/2017 – 29/01/2018	21 (khoảng 4–5 tuần)	7,43 → 10,40 (+40,1%)	70,4 – 87,6	14 / 6 / 1

Điều đáng chú ý là trong chuỗi vẫn có cả phiên giảm: phiên giảm mạnh nhất của MWG là −2,5% và của HPG là −4,3%; điều làm RSI ở lại trên 70 là các phiên tăng nhiều hơn và lớn hơn hẳn (phiên tăng mạnh nhất lần lượt là +7,0% và +6,9%). Sau khi chuỗi kết thúc, mỗi mã có diễn biến riêng:

• MWG: ngày kế tiếp (20/07/2016) RSI về 64,7, giá 14,89 (−5,0% so với phiên cuối chuỗi); đến 02/08/2016 RSI 46,6, giá 13,88 (−11,4%). Nhưng 20 phiên sau khi chuỗi kết thúc (16/08/2016) giá là 16,23 (+3,6%), và đến 17/08/2016 giá đóng cửa 17,24 (RSI 74,4), cao hơn phiên cuối chuỗi.
• HPG: ngày kế tiếp (30/01/2018) RSI 69,8, giá 10,37 (−0,3%); đến 05/02/2018 RSI 54,6, giá 9,64 (−7,3%); 20 phiên sau khi chuỗi kết thúc giá là 10,44 (+0,3%). Giá còn lập đỉnh đóng cửa 11,28 ngày 01/03/2018, nhưng RSI ngày đó chỉ là 69,9, thấp hơn mức 87,6 trong chuỗi. Đây chỉ là mô tả, không phải một tín hiệu đã được kiểm chứng.

Ví dụ để thấy mặt còn lại. Người viết chọn có chủ đích một chuỗi mà sau đó giá điều chỉnh: HPG, 18/05/2021 – 04/06/2021, 14 phiên liên tiếp RSI trên 70 (70,8 – 83,0), giá từ 23,30 lên 27,90 (+19,8%), 10 phiên tăng và 4 phiên giảm. Sau chuỗi: ngày 07/06/2021 RSI về 66,2, giá 26,98 (−3,3%); ngày 08/06/2021 RSI 55,0, giá 25,59 (−8,3%); ngày 06/07/2021 RSI 39,6, giá 24,57 (−11,9%); trong 40 phiên sau đó, giá đóng cửa thấp nhất là 22,68 (−18,7% so với phiên cuối chuỗi); 20 phiên sau chuỗi giá là 26,77 (−4,0%).

Để đặt các ví dụ vào bối cảnh, đây là số đo trên một mã (HPG) từ 2007 đến nay: có 108 chuỗi RSI trên 70, trung vị chỉ 3 phiên; 49 chuỗi chỉ kéo dài 1–2 phiên và chỉ 11 chuỗi từ 10 phiên trở lên (dài nhất 21 phiên). Trong cả 11 chuỗi dài này giá đều tăng (từ +7,6% đến +40,1%), nhưng 20 phiên sau khi chuỗi kết thúc có 4 chuỗi giá cao hơn và 7 chuỗi thấp hơn điểm kết thúc (dao động từ −19,5% đến +42,6%). Nói cách khác, chuỗi dài là chuyện ít gặp, trong chuỗi giá thường tăng, và sau chuỗi diễn biến rất khác nhau.

Phía yếu, để so sánh: SSI từng có 84 phiên liên tiếp RSI dưới 30, từ 18/02/2008 đến 24/06/2008, giá từ 8,00 xuống 1,85 (−76,9%), RSI thấp nhất 4,2; đây là bối cảnh của giai đoạn 2008, không áp dụng cho mọi thời kỳ.

Đây là các ví dụ minh hoạ, không phải thống kê, không phải quy luật và không phải khuyến nghị mua hay bán. Số đo trên HPG chỉ là một mã, các chuỗi không độc lập và chưa tách theo bối cảnh thị trường.

💬 Quan điểm của Tâm An về RSI

Tất cả các chỉ báo — kể cả RSI — đều phải đi kèm với Hành động giá (Price Action) và Pha của dòng tiền. Nếu không, các bạn sẽ thấy nó lúc đúng lúc sai và mất niềm tin vào chỉ báo.

Trước khi dùng RSI để phân tích, các bạn phải xác định được dòng tiền đang ở trong Pha nào: Pha Tích Luỹ Dòng tiền, Pha dâng của dòng tiền, Pha tạo đỉnh dòng tiền, Pha Giảm, Pha rướn, hay Pha cạn kiệt dòng tiền — và đánh giá được cấu trúc của thị trường tại thời điểm đó.

Đồng thời phải hiểu mô hình giá trong Price Action để xem các dòng cổ phiếu khác, hay các mã cổ phiếu trong cùng dòng, có mô hình ủng hộ xu hướng hay không.

RSI trên 70 kéo dài thường chỉ nói rằng giá đang tăng áp đảo trong thời gian gần đây, không nói giá đắt hay rẻ. Hãy xem nó như bối cảnh sức mạnh, rồi đối chiếu với Pha dòng tiền và cấu trúc giá để nhận ra khi bối cảnh đó đổi.

Nội dung mang tính chất giáo dục, không phải tư vấn đầu tư. Kết quả tín hiệu chỉ báo mang tính tham khảo, không đảm bảo hiệu quả trong mọi bối cảnh thị trường.