RSI trong xu hướng tăng: vùng nào là bình thường và 40–50 có thật sự là hỗ trợ?

Khái niệm cơ bản về RSI đã được giải thích trong bài RSI là gì?. Bài này thuộc chuỗi bài về RSI, đi sâu vào 1 câu hỏi cụ thể và trình bày các quan điểm khác nhau của giới phân tích kỹ thuật — đây là quan điểm tham khảo, không phải khẳng định.

Câu trả lời ngắn

Nhiều tài liệu phân tích kỹ thuật cho rằng RSI không dao động đều trong khoảng 0–100. Khi xu hướng tăng rõ, RSI thường nghiêng về nửa trên của thang, các nhịp điều chỉnh hay dừng lại quanh vùng 40–50 chứ ít khi rơi xuống 30. Khi xu hướng giảm thì ngược lại: RSI thường ở nửa dưới và các nhịp hồi hay chững lại quanh 50–60.

Nhưng có hai điều cần nói thẳng. Thứ nhất, các con số khác nhau theo từng tác giả (cận trên 80 hay 90, cận dưới 40 hay 30…). Thứ hai, kho tài liệu của Tâm An School hiện chưa có số liệu nào đo tỷ lệ thời gian RSI nằm trong các vùng đó; các nguồn đều dùng chữ "thường" (tends to). Vì vậy bài này trình bày quan điểm của từng trường phái, rồi đối chiếu bằng một phép đo thật trên VNINDEX, chỉ trên hai đoạn cụ thể và không phải quy luật.

Nếu bạn chưa quen cách tính RSI, hãy xem trước bài công thức RSI Wilder và vì sao các phần mềm cho số khác nhau.

Vì sao RSI có thể "nghiêng" theo xu hướng (phần suy luận)

Phần này là suy luận của người viết từ công thức, không phải trích nguồn. RSI được tính từ tỷ số RS giữa mức tăng trung bình và mức giảm trung bình của 14 phiên (đã làm mượt). RSI trên 50 tương đương mức tăng trung bình lớn hơn mức giảm trung bình. RSI trên 70 tương đương RS lớn hơn khoảng 2,33, tức mức tăng trung bình gấp hơn hai lần mức giảm trung bình. RSI dưới 30 tương đương RS nhỏ hơn khoảng 0,43.

Từ đó có thể hiểu: khi giá đi lên với các phiên tăng áp đảo, RSI tự nhiên nằm trên 50; muốn tụt xuống dưới 40 cần một chuỗi giảm đủ mạnh so với mức tăng trung bình trước đó. Điều này giải thích vì sao "vùng thường gặp" dịch lên trong xu hướng tăng. Nhưng nó không cho biết con số chính xác của vùng, và cũng không bảo đảm RSI sẽ ở lại vùng đó.

Các trường phái nói gì về vùng RSI trong xu hướng tăng

Constance Brown: "vùng RSI của thị trường tăng và giảm"

Một tài liệu giáo dục kỹ thuật tóm tắt rằng Constance Brown, trong cuốn sách của bà về phân tích kỹ thuật, cho rằng các chỉ báo dao động không đi hết 0–100 mà có vùng riêng cho thị trường tăng và giảm. Theo bản tóm tắt này: thị trường tăng RSI thường nằm trong khoảng 40–90, vùng 40–50 đóng vai trò hỗ trợ; thị trường giảm RSI thường trong khoảng 10–60, vùng 50–60 là kháng cự. Một bài khác diễn giải lại Brown với số hơi khác: đáy các nhịp lùi quanh 40–50 và các nhịp tăng đẩy RSI tới 80 trở lên; trong xu hướng giảm, đỉnh các nhịp hồi khoảng 55–65 và đáy hướng về 20–30.

Lưu ý: kho hiện chỉ có các bản tóm tắt thứ cấp về Brown, chưa đọc được sách gốc.

Andrew Cardwell: vùng 80–40 khi tăng, 60–20 khi giảm

Trong một cuộc phỏng vấn, Cardwell kể rằng khi thị trường có vẻ trong xu hướng tăng, ông tìm vùng 80 và 40 (khoảng cách chừng 40 điểm). Khi vào xu hướng giảm, ông thấy RSI thường chạm đỉnh ngay dưới mức 60, vì vậy dùng 60 và 20. Đây là lời kể cá nhân, không kèm kiểm định thống kê.

Quy tắc "giữ trên 40" của một số nhà phân tích hiện đại

Một nhà phân tích cho rằng chừng nào RSI còn tiến vào vùng quá mua khi giá bứt phá và còn giữ trên 40 ở các nhịp chỉnh thì vẫn là xu hướng tăng chính. Trong ví dụ về một cổ phiếu riêng lẻ của họ, các nhịp điều chỉnh của RSI phần lớn giữ trên 50 và các đáy RSI cao dần. Một nhà phân tích khác dùng RSI(14) với vùng 40–80 cho thị trường tăng và 20–60 cho thị trường giảm, đồng thời nói rõ đây không phải là chỉ báo xu hướng đứng một mình.

Một bài tạp chí kỹ thuật và các tài liệu trong nước

Một bài trên tạp chí kỹ thuật nêu RSI(14) trong thị trường tăng thường dao động giữa đáy 30–40 và đỉnh 80–90, còn thị trường giảm giữa 20–30 và 60–70; chính phần tóm tắt cuối bài lại viết 40–90 và 20–70. Về tài liệu trong nước: một bài của một công ty chứng khoán cho rằng xu hướng tăng RSI có xu hướng duy trì trên 50, xu hướng giảm dưới 50; một bài khác của một công ty chứng khoán viết xu hướng tăng RSI thường nằm trong 40–80 và hiếm khi rơi dưới 30, xu hướng giảm trong 20–60 và hiếm khi vượt 70, với vùng 40–50 là hỗ trợ, nhưng không nêu nguồn gốc các dải này (bộ số 40–80/20–60 trùng với cách nêu của Cardwell).

Nguồn / trường phái	Xu hướng tăng	Xu hướng giảm	Ghi chú
Brown (tóm tắt trong tài liệu giáo dục)	40–90, hỗ trợ 40–50	10–60, kháng cự 50–60	Thứ cấp, chưa đọc sách gốc
Brown (diễn giải của bài khác)	đáy nhịp lùi 40–50, nhịp tăng 80+	đỉnh nhịp hồi 55–65, đáy 20–30	Số khác nhẹ so với bản trên
Cardwell (phỏng vấn)	80–40	60–20 (đỉnh ngay dưới 60)	Lời kể cá nhân
Bài tạp chí kỹ thuật	đáy 30–40, đỉnh 80–90	đáy 20–30, đỉnh 60–70	Phần tóm tắt trong bài lại nêu 40–90 và 20–70
Tài liệu của công ty chứng khoán trong nước	trên 50 (một bài); 40–80 (bài khác)	dưới 50; 20–60	Không dẫn nguồn gốc dải

Mâu thuẫn giữa các nguồn: khác nhau ở đâu và vì sao

• Cận trên: 80 (Cardwell) hay 90 (Brown theo tóm tắt)? Mức trần phụ thuộc rất nhiều vào độ mạnh của xu hướng và độ biến động của từng thị trường.
• Cận dưới của nhịp lùi: phần lớn nguồn chọn 40, một nguồn ghi 30–40, nguồn khác chỉ nói "trên 50".
• Đo cái gì: có nguồn mô tả "vùng RSI nằm trong đó", có nguồn mô tả "đáy các nhịp lùi" và "đỉnh các nhịp tăng", nên cùng một con số chưa chắc cùng một ý.
• Tài liệu giáo dục gốc tự ghi chú rằng các vùng này có thể thay đổi theo tham số RSI, độ mạnh của xu hướng và độ biến động của chứng khoán. Chưa nguồn nào định lượng "xu hướng mạnh" bằng một con số cụ thể.

Muốn xem so sánh chi tiết các biên 40–80, 40–90 và 20–60, 10–60, hãy đọc bài vùng RSI bull/bear theo các trường phái.

Vai trò của 40–50, của RSI trên 50 và các nhịp RSI dưới 40

40–50 như vùng "hỗ trợ" trong nhịp điều chỉnh

Tài liệu giáo dục dẫn một ví dụ minh hoạ trên biểu đồ tuần của một quỹ ETF theo chỉ số S&P 500, giai đoạn 2003–2007: các nhịp lùi về vùng 40–50 của RSI (14 tuần) được mô tả là điểm vào lệnh rủi ro thấp để tham gia xu hướng tăng. Đây là ví dụ chọn lọc của tác giả, không phải thống kê. Một tài liệu trong nước mô tả cách đọc tương tự: khi RSI trên 50, quan sát các nhịp điều chỉnh đưa RSI về gần 50 rồi bật lên. Cần phân biệt: "hỗ trợ trên RSI" là một cách mô tả hành vi của chỉ báo, không phải mức giá hỗ trợ.

RSI duy trì trên 50

Cách đọc đơn giản nhất ở các nguồn trong nước là xem RSI trên 50 như dấu hiệu nghiêng về xu hướng tăng. Về mặt công thức (suy luận), RSI trên 50 chỉ nói rằng mức tăng trung bình của 14 phiên gần nhất lớn hơn mức giảm trung bình; nó mô tả lại giá chứ không dự báo giá. Bài RSI cắt đường 50 có phải tín hiệu mua/bán không phân tích riêng điểm này.

Khi RSI tụt dưới 40 trong xu hướng tăng

Theo quy tắc "giữ trên 40", RSI rơi xuống dưới 40 là lúc cần xem lại bức tranh xu hướng. Nhưng chính một nhà phân tích đã nêu ví dụ RSI(14) của một quỹ ETF tụt dưới 40 ba lần trong một đoạn mà họ vẫn gọi là xu hướng tăng, và nói rằng vùng 40–80 không hoàn hảo. Vì vậy các nhịp RSI dưới 40 không tự động báo xu hướng tăng bị đe doạ; cần thêm cấu trúc giá và bối cảnh. (Suy luận của người viết: RSI dưới 40 là điều kiện để "xem lại", chưa phải điều kiện để kết luận.)

Đối xứng trong xu hướng giảm (tóm tắt)

Ở chiều ngược lại, theo cùng các trường phái: RSI thường nằm ở nửa dưới, các nhịp hồi hay chững lại quanh 50–60 (Brown) hoặc ngay dưới 60 (Cardwell), và RSI có thể chạm vùng dưới 30 nhiều lần mà giá chưa dừng. Một bài tạp chí nêu ví dụ trên một chỉ số: trong cả xu hướng giảm RSI chỉ lên tới 67. Ví dụ đó là một chỉ số trong một giai đoạn, không thể suy rộng; ở phần ví dụ thực tế bên dưới, đoạn giảm của VNINDEX năm 2022 có một nhịp hồi RSI lên tới 71,1.

RSI có dùng để xác định xu hướng được không?

Đây là câu hỏi mà các nguồn trả lời không thống nhất:

• Có, với điều kiện. Một nhà phân tích dùng RSI(14) cùng vùng bull/bear để xác định xu hướng tổng thể, nhưng nói rõ đây không phải chỉ báo xu hướng đứng một mình. Một bài giáo dục cho rằng có thể nhận ra xu hướng tăng hoặc giảm chỉ bằng cách nhìn RSI vì RSI vận động trong những vùng khác nhau. Một tài liệu khác chỉ có một câu: RSI có thể dùng để nhận diện xu hướng chung, không giải thích cách làm.
• Thận trọng. Một công ty chứng khoán trong nước viết rằng RSI chỉ phản ánh động lượng giá ngắn hạn, không cho thông tin về xu hướng tổng thể hay dòng tiền. Bài tạp chí kỹ thuật nói dải RSI chỉ nên dùng trong thị trường đã có xu hướng và kết hợp tín hiệu khác.

Suy luận của người viết: vì RSI chỉ là hàm của giá, vùng RSI giúp mô tả xu hướng đang diễn ra (giá tăng đều thì RSI thường ở nửa trên), chứ không tự cung cấp thông tin độc lập về hướng đi tiếp theo. Cách dùng hợp lý hơn là đối chiếu với cấu trúc giá (đỉnh/đáy) và bối cảnh dòng tiền.

Điểm cần cẩn trọng

• Nhìn lại thì xu hướng luôn rõ. Các đoạn "tăng" và "giảm" trong bài đều được chọn sau khi đã biết kết quả; nhìn lúc đang diễn ra, ranh giới mờ hơn nhiều.
• Vùng RSI chịu ảnh hưởng của tham số và khung thời gian. RSI ngắn hạn dễ chạm vùng cực trị hơn RSI dài hạn; các ví dụ trong tài liệu dùng cả khung ngày, tuần và tháng.
• Đừng đọc RSI tách khỏi pha dòng tiền và cấu trúc giá, như khung cảnh báo ở đầu bài đã nhắc.
• Một số tài liệu giáo dục chép lại nhau gần như nguyên văn, nên số tài liệu nêu cùng một con số không phải là nhiều bằng chứng độc lập.

Đừng nói quá

Những điều các tài liệu hiện có không chứng minh:

• RSI "luôn" nằm trên 40 trong xu hướng tăng, hoặc "luôn" dưới 60 trong xu hướng giảm.
• 40–90 (hay 40–80) là một quy luật; kho không có số liệu về tỷ lệ thời gian RSI nằm trong các vùng đó.
• Chạm 40–50 là tín hiệu mua, hoặc thủng 40 là tín hiệu bán; các ví dụ trong tài liệu là minh hoạ chọn lọc, không có tỷ lệ thắng.
• RSI có thể thay thế việc xác định xu hướng bằng giá và cấu trúc thị trường.

Ví dụ thực tế

Phương pháp: tính RSI(14) Wilder ngày của VNINDEX trên toàn bộ lịch sử, sau đó chọn bằng code hai đoạn lớn gần nhất theo bộ lọc zigzag 20% (đoạn tăng gần nhất và đoạn giảm gần nhất đã hoàn chỉnh). Đây là đo trên MỘT đoạn tăng và MỘT đoạn giảm, không phải quy luật.

Đoạn tăng: 24/03/2020 – 06/01/2022 (452 phiên, VNINDEX từ 659,2 lên 1.528,6, tăng 131,9%).

• RSI nhỏ nhất 7,8 (ngày 24/03/2020, đúng ngày đầu đoạn, đáy của đợt giảm do dịch bệnh); RSI lớn nhất 86,9 (12/01/2021); trung vị 59,6.
• Phân bố số phiên: dưới 40 chiếm 6,6%; từ 40 đến dưới 50 chiếm 10,8%; từ 50 đến 70 chiếm 60,0%; trên 70 chiếm 22,6%. Tổng cộng 82,5% số phiên RSI nằm trên 50.
• Trong đoạn này có 18 đáy RSI (đáy cục bộ trong khoảng cộng trừ 10 phiên, không tính 10 phiên đầu và cuối đoạn); 6 đáy dưới 40 (37,9 ngày 30/06/2020; 24,6 ngày 27/07/2020; 30,1 ngày 28/01/2021; 30,5 ngày 19/07/2021; 39,98 ngày 24/08/2021; 37,1 ngày 06/12/2021) và 12 đáy từ 40 trở lên. Như vậy "40–50 là hỗ trợ" đúng ở nhiều nhịp nhưng không bất khả xâm phạm ngay trong đoạn tăng này.
• Chuỗi liên tục dài nhất RSI trên 50 là 61 phiên (02/11/2020 – 26/01/2021); chuỗi RSI dưới 50 dài nhất trong đoạn là 16 phiên (09/07 – 30/07/2021).

Đoạn giảm: 06/01 – 15/11/2022 (214 phiên, VNINDEX từ 1.528,6 xuống 911,9, giảm 40,3%).

• RSI nhỏ nhất 17,2 (04/10/2022); lớn nhất 71,1 (17/08/2022, VNINDEX khi đó 1.275,3, sau đó về 911,9 ngày 15/11/2022); trung vị 43,5.
• Phân bố số phiên: dưới 40 chiếm 41,6%; 40 đến dưới 50 chiếm 24,8%; 50 đến 70 chiếm 31,8%; trên 70 chiếm 1,9%. Chỉ 33,6% số phiên RSI trên 50 và 14,0% số phiên RSI trên 60.
• Trong 7 đỉnh RSI của các nhịp hồi, có 2 đỉnh trên 60 (62,6 ngày 04/04 và 71,1 ngày 17/08). Lần đầu RSI xuống dưới 40 là ngày 17/01/2022 (VNINDEX 1.452,8, thấp hơn đỉnh khoảng 5,0%). Chuỗi RSI dưới 40 dài nhất là 31 phiên (19/09 – 31/10/2022).

So sánh để thấy giới hạn. Trên hai đoạn đi ngang (biên giá hẹp) chọn để đối chiếu: 14/02/2019 – 21/02/2020 (256 phiên, giá −2,0%) RSI có trung vị 50,3, 52,0% số phiên trên 50 và 18,0% dưới 40; 25/01/2024 – 21/02/2025 (265 phiên, giá +10,8%) RSI có trung vị 54,3, 63,8% số phiên trên 50 và 12,5% dưới 40. Nghĩa là một giai đoạn đi ngang nhẹ lên vẫn có RSI nằm trên 50 gần hai phần ba số phiên, nên nhìn riêng tỷ lệ "RSI trên 50" khó phân biệt xu hướng tăng với đi ngang.

Mở rộng ra 11 chặng của bộ lọc zigzag 20% có từ 100 phiên trở lên kể từ năm 2006 (5 chặng tăng, 6 chặng giảm): trung vị RSI của các chặng tăng nằm trong khoảng 51,8 đến 65,7; của các chặng giảm trong khoảng 33,7 đến 48,1. Chặng tăng yếu nhất (25/08/2010 – 09/02/2011, giá chỉ +23,3%) có trung vị RSI chỉ 51,8, cho thấy vùng RSI phụ thuộc nhiều vào độ mạnh của xu hướng.

Đây là ví dụ minh hoạ trên VNINDEX, không phải thống kê tổng quát hay khuyến nghị đầu tư.

💬 Quan điểm của Tâm An về RSI

Tất cả các chỉ báo — kể cả RSI — đều phải đi kèm với Hành động giá (Price Action) và Pha của dòng tiền. Nếu không, các bạn sẽ thấy nó lúc đúng lúc sai và mất niềm tin vào chỉ báo.

Trước khi dùng RSI để phân tích, các bạn phải xác định được dòng tiền đang ở trong Pha nào: Pha Tích Luỹ Dòng tiền, Pha dâng của dòng tiền, Pha tạo đỉnh dòng tiền, Pha Giảm, Pha rướn, hay Pha cạn kiệt dòng tiền — và đánh giá được cấu trúc của thị trường tại thời điểm đó.

Đồng thời phải hiểu mô hình giá trong Price Action để xem các dòng cổ phiếu khác, hay các mã cổ phiếu trong cùng dòng, có mô hình ủng hộ xu hướng hay không.

Vùng RSI thường gặp trong xu hướng tăng hay giảm là một cách mô tả hữu ích, nhưng con số cụ thể thay đổi theo tác giả, tham số và độ mạnh của xu hướng. Hãy dùng nó để đối chiếu với cấu trúc giá và Pha dòng tiền, đừng dùng nó để tự kết luận xu hướng.

Nội dung mang tính chất giáo dục, không phải tư vấn đầu tư. Kết quả tín hiệu chỉ báo mang tính tham khảo, không đảm bảo hiệu quả trong mọi bối cảnh thị trường.