Bài này thuộc hub Đọc báo cáo tài chính — loạt kiến thức đọc báo cáo tài chính nâng cao, không gắn mã cổ phiếu. Tín hiệu trong báo cáo chỉ để sàng lọc, không phải kết luận về một doanh nghiệp cụ thể.
Câu trả lời ngắn
Theo cách trình bày của doanh nghiệp phi tài chính Việt Nam (Chuẩn mực kế toán số 24 và hướng dẫn mẫu B03-DN của Thông tư 99/2025/TT-BTC), lãi vay đã trả nằm ở hoạt động kinh doanh (chỉ tiêu "chi phí đi vay đã trả"), trừ phần đã vốn hoá vào tài sản dở dang thì chuyển sang đầu tư. Lãi cho vay, lãi tiền gửi có kỳ hạn, lãi trái phiếu và cổ tức nhận được nằm ở đầu tư. Cổ tức đã trả nằm ở tài chính. Vì lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh (CFO) là dòng cuối của phần kinh doanh, một khoản lãi xếp sang chỗ khác sẽ đổi con số CFO dù tiền thật vào ra ngân hàng không đổi. Chuẩn mực quốc tế (IAS 7) cho phép chọn cách xếp khác; vốn hoá lãi vay, loại hình và mẫu biểu cũng làm lệch. Vì vậy so CFO giữa các công ty chỉ có nghĩa khi đã đưa về cùng cơ sở.
Sơ đồ minh hoạ khái niệm, không phải số liệu thật.
Bản đồ vị trí: các khoản tiền và ba hoạt động
Bài CFO gồm và không gồm những gì đã nêu các khoản trong CFO; bài này đi sâu vào tiền lãi và cổ tức, theo hướng dẫn mẫu B03-DN của Thông tư 99 (đọc từ Công báo).
| Khoản tiền | Hoạt động |
|---|---|
| Lãi vay đã trả, phần không vốn hoá (gồm lãi kỳ trước trả kỳ này, lãi trả trước) | Kinh doanh |
| Lãi vay đã trả, phần vốn hoá vào tài sản dở dang | Đầu tư, tách theo tỷ lệ vốn hoá của kỳ |
| Lãi cho vay, lãi gửi có kỳ hạn, lãi trái phiếu, cổ tức nhận bằng tiền | Đầu tư |
| Lãi từ tiền gửi không kỳ hạn | Đoạn đã đọc không nêu dòng |
| Cổ tức đã trả cho chủ sở hữu, trả nợ gốc vay | Tài chính |
Thông tư 99 dặn doanh nghiệp theo dõi riêng tiền lãi và tiền gốc khi trả ngân hàng. Chuẩn mực số 24 (đoạn 22, theo bản đăng lại) cũng xếp lãi vay đã trả vào kinh doanh và cổ tức đã trả vào tài chính.
Nhìn thấy các khoản này ở đâu trên báo cáo
- Cách trực tiếp. Phần kinh doanh có một dòng riêng "chi phí đi vay đã trả", ghi số âm. Lãi tiền gửi và cổ tức nhận hiện ở dòng thu lãi cho vay, cổ tức và lợi nhuận được chia của phần đầu tư.
- Cách gián tiếp. Đi từ lợi nhuận trước thuế. Chi phí đi vay đã ghi vào kết quả kinh doanh được cộng lại; lãi và cổ tức nhận, vốn thuộc đầu tư, bị trừ ra; sau đó dòng "chi phí đi vay đã trả" trừ số tiền thực trả. Hai cách cùng ra một CFO.
Ví dụ: công ty X giả định (tỷ đồng, số liệu tự đặt, đã kiểm tính cộng đúng, không phải số liệu thật) có lợi nhuận trước thuế 290, gồm doanh thu tài chính 20 (lãi gửi có kỳ hạn 14, cổ tức nhận 6) và chi phí đi vay 50; khấu hao 80; vốn lưu động không đổi. Gián tiếp: 290 + 80 − 20 + 50 = 400; trừ lãi vay đã trả 50 và thuế 60, ra CFO 290. Trực tiếp: 1.500 − 1.100 − 60 − 50, cũng 290. Khoản 20 đi qua đầu tư.
Vì sao so CFO giữa các công ty cần cẩn thận
- Chuẩn mực khác nhau. Theo tài liệu họp năm 2013 của Ủy ban Diễn giải IFRS, IAS 7 không quy định cứng chỗ xếp lãi và cổ tức của doanh nghiệp phi tài chính: lãi vay có thể ở kinh doanh hoặc tài chính, lãi và cổ tức nhận có thể ở kinh doanh hoặc đầu tư, miễn nhất quán giữa các kỳ.
- Lãi vay vốn hoá. Công ty có nhiều công trình dở dang chuyển phần lãi lớn hơn sang đầu tư nên CFO nhìn cao hơn dù vay như nhau.
- Loại hình. Ngân hàng, tổ chức tín dụng và bảo hiểm có cách xếp riêng (Chuẩn mực số 24, đoạn 12 đến 15 và 23); báo cáo tổ chức tín dụng cũng không theo mẫu Thông tư 99. Bài chỉ nói doanh nghiệp phi tài chính.
- Thời kỳ và mẫu biểu. Báo cáo năm 2025 theo Thông tư 200, từ năm tài chính bắt đầu 01/01/2026 theo Thông tư 99 với mã số đánh lại. Mẫu Thông tư 99 dùng tên "chi phí đi vay đã trả"; tên dòng ở mẫu Thông tư 200 chưa mở từ văn bản gốc, cần đối chiếu. Ghép theo nội dung dòng, không theo mã số.
- Quyền chọn cách trình bày. Thông tư 99 cho doanh nghiệp trình bày theo cách phù hợp nhất với đặc điểm kinh doanh, theo bản chất giao dịch khi chưa có hướng dẫn cụ thể, và được bổ sung chỉ tiêu.
- Lãi tiền gửi nhỏ lẻ. Lãi tiền gửi không kỳ hạn bị loại khỏi dòng thu lãi và đoạn đã đọc không nói xếp ở đâu. Văn bản cũng không nêu riêng chỗ xếp lãi của khoản gửi có kỳ hạn không quá ba tháng (tương đương tiền).
Ví dụ minh hoạ: cùng đồng tiền, ba cách xếp
Công ty X và công ty Z giả định, tỷ đồng, số liệu tự đặt, đã kiểm tính cộng đúng, không phải số liệu thật. Hai công ty có dòng tiền ngân hàng giống hệt nhau từng đồng: thu từ khách 1.500, chi hoạt động 1.100, thuế 60, lãi vay đã trả 50 (không vốn hoá), lãi tiền gửi có kỳ hạn nhận 14, cổ tức nhận 6, mua tài sản cố định 200, vay mới 100, trả nợ gốc 40, cổ tức đã trả 70. Tiền tăng 100 ở cả hai; chỉ khác cách xếp.
| Dòng | Cách 1: như Việt Nam (X) | Cách 2: lãi vay và lãi nhận vào kinh doanh | Cách 3: lãi vay vào tài chính (Z) |
|---|---|---|---|
| Kinh doanh (CFO) | 290 | 310 | 340 |
| Đầu tư | −180 | −200 | −180 |
| Tài chính | −10 | −10 | −60 |
| Thay đổi tiền | 100 | 100 | 100 |
Cách 2 đưa 20 lãi, cổ tức nhận vào CFO (290 + 20 = 310). Cách 3 chuyển lãi vay 50 sang tài chính (−10 − 50 = −60) nên CFO lên 340. Cả ba con số khớp với đồng tiền thật; Z có CFO cao hơn X 50, tức hơn 17%, mà không có thêm một đồng nào.
Số liệu giả định, kiểm tính cộng đúng. Một công ty thực tế chỉ dùng một cách theo chuẩn mực áp dụng.
Ví dụ thứ hai: lãi vay vốn hoá
Hai công ty giả định khác: công ty V và công ty K cùng có CFO trước lãi vay 400 và cùng trả lãi vay 80. Công ty V đang xây nhà máy nên giả sử vốn hoá 60% lãi (48); công ty K không vốn hoá. CFO của V là 400 − 32 = 368, của K là 400 − 80 = 320; V còn có 48 lãi vay ở dòng chi mua sắm, xây dựng của phần đầu tư. Cùng 80 lãi vay đã trả, CFO của V cao hơn K 48, tức 15%, chỉ vì khoản 48 đi vào tài sản dở dang. Cơ chế vốn hoá: vốn hoá chi phí lãi vay là gì.
Số liệu giả định, kiểm tính cộng đúng.
Cách đưa CFO về cùng cơ sở để so sánh
Bước thực dụng: chọn một cơ sở chung rồi quy mọi công ty về đó. Với ba cách ở ví dụ đầu, mốc "sau lãi vay, không tính lãi và cổ tức nhận" cho cách 1 giữ 290, cách 2 lấy 310 trừ 20, cách 3 lấy 340 trừ 50: cả ba ra 290. Mốc "trước lãi vay" cho cách 1 cộng 50, cách 2 lấy 310 trừ 20 cộng 50, cách 3 giữ 340: cả ba ra 340. Với lãi vay vốn hoá, cần cộng thêm phần ở đầu tư; Chuẩn mực số 24 (đoạn 24, theo bản đăng lại) yêu cầu trình bày tổng lãi vay đã trả trong kỳ, kể cả phần vốn hoá. Danh mục công thức của chương trình CFA (Financial Ratio List) cũng dặn khi tính dòng tiền tự do: chỉ cộng lại lãi vay nếu lãi đã bị trừ trong CFO, điều có thể không đúng với công ty chọn cách xếp khác theo IFRS. Xem thêm: dòng tiền tự do và các cách tính.
Các quan điểm khác nhau
Các nguồn không cùng một cách làm; bài chỉ nêu, không chọn bên.
- Chuẩn mực kế toán Việt Nam và hướng dẫn mẫu B03-DN của Thông tư 99: lãi vay đã trả ở kinh doanh (phần vốn hoá ở đầu tư), lãi và cổ tức nhận ở đầu tư, cổ tức trả ở tài chính. Theo cách hiểu của Tâm An, cách này gắn lãi vay với kết quả kinh doanh.
- IAS 7, chưa tính sửa đổi theo IFRS 18: theo tài liệu của IFRS Foundation, lãi vay có thể ở kinh doanh vì lãi tham gia xác định lợi nhuận, hoặc ở tài chính vì là chi phí huy động vốn; lãi và cổ tức nhận có thể ở kinh doanh hoặc đầu tư vì là lợi tức đầu tư. Doanh nghiệp tự chọn và giữ nhất quán; cách xếp lãi đã vốn hoá chưa rõ ràng theo tài liệu họp năm 2013.
- IFRS 18, theo tóm tắt của các hãng kiểm toán: áp dụng từ kỳ báo cáo bắt đầu từ 01/01/2027 (cho phép áp dụng sớm). Theo các tóm tắt này (chưa đối chiếu nguyên văn), lựa chọn trên bị bỏ với đa số doanh nghiệp: lãi vay đã trả về tài chính, lãi và cổ tức nhận về đầu tư, có ngoại lệ cho doanh nghiệp có hoạt động chính là đầu tư hoặc cấp tín dụng. Doanh nghiệp lập theo chuẩn mực trong nước không bị ràng buộc trực tiếp.
- Giáo trình phân tích tài chính: không tranh luận xếp đúng hay sai mà hướng người phân tích tự đưa các công ty về cùng cơ sở.
Cách đọc trên báo cáo
- Phạm vi, kỳ, mẫu: hợp nhất hay riêng lẻ, quý hay lũy kế, Thông tư 200 hay 99.
- Tìm dòng lãi vay đã trả trong phần kinh doanh và xem có phần vốn hoá ở đầu tư không.
- Tìm dòng thu lãi, cổ tức trong phần đầu tư, so với doanh thu tài chính trên báo cáo kết quả kinh doanh.
- Mở thuyết minh về lãi vay vốn hoá và chính sách xếp lãi tiền gửi.
- Quy về cùng cơ sở trước khi so CFO giữa các công ty hay so với lợi nhuận, như tỷ lệ ở bài CFO chia lợi nhuận sau thuế.
Áp dụng cho từng mã. Khi có báo cáo tài chính thật, hệ thống của Tâm An dùng kiến thức này ở trục phân tích theo mã để người đọc tự quyết định có đào sâu thuyết minh hay không; chỉ là công cụ sàng lọc.
Điểm cần cẩn trọng
- Cách xếp trong bài là của doanh nghiệp phi tài chính, theo Chuẩn mực số 24 (bản đăng lại, hiệu lực cần đối chiếu) và hướng dẫn mẫu B03-DN của Thông tư 99; mẫu Thông tư 200 chưa mở từ văn bản gốc.
- IAS 7 và IFRS 18 trích theo tài liệu họp của IFRS Foundation và tóm tắt của hãng kiểm toán, chưa đối chiếu toàn văn.
- Ba cách xếp trong ví dụ chỉ để đo độ lớn chênh lệch; công ty thực tế dùng một cách. Số liệu đã đơn giản hoá (không thuế giá trị gia tăng, không thay đổi vốn lưu động).
Đừng nói quá
- Không viết "CFO cao hơn nghĩa là tạo tiền tốt hơn" khi chưa biết lãi vay và lãi nhận xếp ở đâu.
- Không viết "lãi vay luôn nằm ở kinh doanh": phần vốn hoá và chuẩn mực khác cho kết quả khác.
- Không dùng bài để kết luận về doanh nghiệp cụ thể; bài không phải khuyến nghị đầu tư.
Tín hiệu không phải kết luận
Khi CFO của hai công ty chênh nhau nhiều, hoặc CFO của một công ty nhảy mạnh giữa hai kỳ, đó là tín hiệu để xem dòng lãi vay, phần vốn hoá và chính sách xếp lãi, chưa phải bằng chứng về điều gì. Đổi mẫu biểu, vay thêm xây công trình hay đổi cách trình bày đều là nguyên nhân hợp lý. Chỉ kiểm toán độc lập, cơ quan quản lý và người có đủ hồ sơ mới đủ căn cứ kết luận về hành vi của doanh nghiệp.
Căn cứ
Căn cứ kiểm ngày 16/10/2026.
- Thông tư 99/2025/TT-BTC (hiệu lực 01/01/2026): Phụ lục IV mục D (nguyên tắc 1.1 đến 1.4, mục 3, các chỉ tiêu lãi vay, thu lãi và cổ tức, cổ tức trả, cách gián tiếp), đọc nguyên văn từ Công báo số 1581 + 1582 ngày 16/11/2025; Điều 17, 18, 31.
- Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 24 (Quyết định 165/2002/QĐ-BTC), đoạn 12 đến 15, 22 đến 25: đọc từ bản đăng lại, hiệu lực cần đối chiếu.
- IFRS Foundation, tài liệu họp Ủy ban Diễn giải IFRS (12 đến 13/03/2013), trích IAS 7 đoạn 31, 33; trang IFRS 18 (hiệu lực 01/01/2027); nội dung sửa đổi theo tóm tắt của hãng kiểm toán.
- CFA Institute, "Financial Ratio List" (chương trình CFA cấp độ II, tệp PDF công khai): mục 40, 41.
- Số liệu ví dụ: Tâm An tự đặt, tự tính lại bằng Python, ngày 16/10/2026.
Đọc thêm
- Chất lượng lợi nhuận là gì? (trụ cột)
- CFO gồm và không gồm những gì?
- Vốn hoá chi phí lãi vay
- Hệ số bao phủ lãi vay (ICR)
- Dòng tiền tự do và các cách tính
- CFO chia lợi nhuận sau thuế
Cả chuỗi: chuyên mục Đọc báo cáo tài chính.
Theo cách trình bày của doanh nghiệp phi tài chính Việt Nam, lãi vay đã trả nằm ở hoạt động kinh doanh (phần vốn hoá ở đầu tư), lãi cho vay, lãi tiền gửi có kỳ hạn và cổ tức nhận nằm ở đầu tư, cổ tức đã trả nằm ở tài chính. Vì vậy cùng một dòng tiền thật có thể cho CFO khác nhau khi chuẩn mực, mức vốn hoá lãi vay, loại hình hay mẫu biểu khác: trong ví dụ giả định, ba cách xếp cho CFO là 290, 310 và 340, và hai công ty cùng trả lãi vay 80 có CFO 368 và 320. Muốn so CFO giữa các công ty cần đưa về cùng cơ sở trước. Các nguồn còn khác nhau về chỗ xếp lãi, và chênh lệch CFO chỉ là tín hiệu để xem thêm, chưa phải kết luận về doanh nghiệp.
Nội dung mang tính giáo dục, không phải tư vấn đầu tư. Tín hiệu và mô hình chỉ để sàng lọc, không phải kết luận. Căn cứ pháp lý có thể thay đổi; luôn đối chiếu văn bản hiện hành.
