Lãi từ công ty liên kết, liên doanh: ghi vào lãi ngay nhưng tiền chỉ về khi được chia cổ tức

2026· Tác giả Bùi Văn Cường
KHOÁ HỌC ĐỌC BÁO CÁO TÀI CHÍNH
Đọc báo cáo tài chính — chất lượng lợi nhuận: sơ đồ minh hoạ — Tâm An School

Bài này thuộc hub Đọc báo cáo tài chính — loạt kiến thức đọc báo cáo tài chính nâng cao, không gắn mã cổ phiếu. Tín hiệu trong báo cáo chỉ để sàng lọc, không phải kết luận về một doanh nghiệp cụ thể.

Câu trả lời ngắn

Theo văn bản chuẩn mực kế toán số 7 (VAS 07), khi lập báo cáo hợp nhất, nhà đầu tư ghi khoản đầu tư vào công ty liên kết theo phương pháp vốn chủ sở hữu: giá trị khoản đầu tư tăng theo phần lãi nhà đầu tư được hưởng, và phần lãi ấy vào báo cáo kết quả kinh doanh ngay năm có lãi, dù công ty liên kết chưa chia đồng nào. Tiền chỉ về khi công ty liên kết chia cổ tức, và lúc đó cổ tức không phải thu nhập thêm: nó được ghi giảm giá trị khoản đầu tư. Vì vậy lãi liên kết lớn hơn cổ tức nhận được là khoảng cách có lý do, không tự nó là điều bất thường. Trong ví dụ giả định dưới đây, công ty Lộc ghi phần lãi liên kết 84 tỷ đồng nhưng chỉ nhận 21 tỷ đồng tiền. Liên doanh được xử lý tương tự theo chuẩn mực số 8.

Công ty Lộc giả định: phần lãi từ công ty liên kết 84, cổ tức nhận 21, khoản đầu tư tăng từ 420 lên 483

Sơ đồ minh hoạ, số liệu giả định.

Liên kết, liên doanh và con số 20%

Theo VAS 07 (đoạn 03), công ty liên kết là công ty mà nhà đầu tư có ảnh hưởng đáng kể nhưng không phải công ty con hay công ty liên doanh; ảnh hưởng đáng kể là quyền tham gia vào các quyết định về chính sách tài chính và hoạt động mà không kiểm soát. Đoạn 04 đặt mốc: nắm giữ trực tiếp, hoặc gián tiếp qua công ty con, ít nhất 20% quyền biểu quyết thì được gọi là có ảnh hưởng đáng kể, "trừ khi có quy định hoặc thoả thuận khác"; dưới 20% thì không, cũng trừ khi có quy định hoặc thoả thuận khác. Vậy 20% là mốc tham chiếu, không phải ranh giới tự động.

Liên doanh nằm ở chuẩn mực số 8 (VAS 08): thoả thuận bằng hợp đồng để cùng thực hiện hoạt động kinh tế mà các bên đồng kiểm soát (đoạn 03). Với hình thức thành lập cơ sở kinh doanh được đồng kiểm soát, cách ghi giống công ty liên kết: giá gốc trên báo cáo riêng (đoạn 25), vốn chủ sở hữu trên báo cáo hợp nhất (đoạn 26). Hai hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh còn lại thì mỗi bên ghi phần tài sản, chi phí, doanh thu được chia vào báo cáo của mình (đoạn 11, 16).

Phương pháp vốn chủ sở hữu: lãi vào trước, tiền vào sau

VAS 07 (đoạn 06) mô tả ba bước. Khoản đầu tư ghi nhận ban đầu theo giá gốc. Sau đó giá trị ghi sổ tăng hoặc giảm tương ứng phần sở hữu của nhà đầu tư trong lãi hoặc lỗ của bên nhận đầu tư sau ngày đầu tư. Khoản được phân chia từ bên nhận đầu tư phải hạch toán giảm giá trị ghi sổ của khoản đầu tư. Đoạn 22 yêu cầu phần sở hữu lãi hoặc lỗ là một khoản mục riêng trong báo cáo kết quả kinh doanh hợp nhất; Thông tư 202/2014 (Điều 13, sửa bởi Thông tư 43/2026) gọi chỉ tiêu này là "Phần lãi hoặc lỗ trong công ty liên doanh, liên kết"; riêng cho báo cáo hợp nhất của năm tài chính bắt đầu từ 01/01/2026, mẫu B02-DN/HN đặt dòng này ở mã 27 (khác mã 27 của B03, là dòng thu cổ tức). Báo cáo năm 2025 theo mã Thông tư 200 dùng mã khác, đừng ghép hai kỳ. Điều 66 (điểm h, bổ sung) hướng dẫn riêng cổ tức nhận từ công ty liên doanh, liên kết: Nợ doanh thu hoạt động tài chính, Có phần lãi hoặc lỗ trong công ty liên doanh, liên kết.

Vì sao chọn cách này? Đoạn 10 giải thích: ghi thu nhập theo lợi nhuận được chia có thể không phản ánh đầy đủ thu nhập nhà đầu tư được hưởng, vì số được chia có thể không đúng với thực tế hoạt động của công ty liên kết. Hệ quả là lãi và tiền tách nhau.

Trên báo cáo riêng thì khác. Đoạn 08 nói khoản đầu tư được kế toán theo giá gốc; đoạn 07 nói nhà đầu tư chỉ hạch toán vào thu nhập khoản được chia từ lợi nhuận thuần luỹ kế phát sinh sau ngày đầu tư. Theo mẫu Thông tư 99, khoản đầu tư nằm ở dòng "Đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết" (mã 262, hợp nhất cũng mã 262 theo Thông tư 43).

Tiền đi đâu: cổ tức nằm ở hoạt động đầu tư

Phần lãi theo vốn chủ sở hữu không phải tiền. Theo VAS 24 (đoạn 16, điểm b), báo cáo lưu chuyển tiền tệ gián tiếp xuất phát từ lợi nhuận trước thuế và điều chỉnh cho các khoản doanh thu, chi phí không phải bằng tiền cùng lãi lỗ từ hoạt động đầu tư. Cổ tức và lợi nhuận thu được của doanh nghiệp thông thường là luồng tiền từ hoạt động đầu tư (đoạn 22); mẫu B03 của Thông tư 99 có dòng "Tiền thu lãi cho vay, cổ tức và lợi nhuận được chia" (mã 27) ở phần đầu tư. Về báo cáo lưu chuyển tiền tệ hợp nhất, Thông tư 202/2014 (Điều 69) viết rằng báo cáo chỉ phản ánh dòng tiền giữa tập đoàn và bên ngoài, trong đó có công ty liên doanh, liên kết; Điều 74 khoản 7 (sửa bởi Thông tư 43) hướng dẫn dòng thu cổ tức, lợi nhuận được chia, kèm ví dụ khớp cách ghi ở trên.

Hệ quả: dòng tiền kinh doanh của nhà đầu tư không chứa lãi của công ty liên kết; tiền duy nhất từ đó là cổ tức nhận. Dòng cụ thể dùng để loại phần lãi chưa thành tiền trên báo cáo hợp nhất, bài không khẳng định vì chưa đọc mẫu B03 hợp nhất.

Ví dụ minh hoạ: công ty Lộc và công ty Nhi

Đơn vị tỷ đồng, số liệu giả định, tính lại bằng Python. Công ty Lộc là công ty mẹ lập báo cáo hợp nhất. Đầu năm N, Lộc mua 35% công ty Nhi với giá 420, đủ để có ảnh hưởng đáng kể (giả định không có chênh lệch với giá trị hợp lý của tài sản thuần). Năm N, Nhi lãi sau thuế 240, trong đó 80 là lãi một lần từ bán một khu đất; Nhi chia cổ tức tiền mặt tổng cộng 60.

Khoản mục Cách tính Tỷ đồng
Phần lãi Lộc được hưởng 35% nhân 240 84
Cổ tức Lộc nhận bằng tiền 35% nhân 60 21
Khoản đầu tư đầu năm giá gốc 420
Khoản đầu tư cuối năm (hợp nhất) 420 cộng 84 trừ 21 483

Báo cáo hợp nhất của Lộc có thêm 84 lãi, khoản đầu tư tăng từ 420 lên 483, tức tăng 63, còn tiền thực nhận chỉ 21. Cổ tức 21 ghi giảm khoản đầu tư chứ không ghi thêm thu nhập, vì phần lãi đã được ghi rồi. Trên báo cáo riêng của Lộc, cùng sự kiện hiện ra rất khác:

Báo cáo riêng của Lộc (giá gốc) Báo cáo hợp nhất (vốn chủ sở hữu)
Thu nhập từ công ty Nhi 21 (cổ tức) 84 (phần lãi được hưởng)
Khoản đầu tư cuối năm 420 483
Tiền nhận trong năm 21 21

Công ty Lộc giả định: báo cáo riêng ghi thu nhập 21 và khoản đầu tư 420; báo cáo hợp nhất ghi 84 và 483; tiền nhận đều là 21

Số liệu giả định: cùng một sự kiện, hai cách ghi, cùng số tiền.

Phép tách: lãi trên báo cáo, phần có tiền, phần chưa có tiền, phần một lần. Lãi hợp nhất năm N của Lộc là 300 từ phần còn lại cộng 84 từ Nhi, bằng 384. Trong 84 đó: 21 là cổ tức đã thành tiền, chiếm 25,0%. Lãi lặp lại của Nhi là 240 trừ 80, bằng 160, phần Lộc là 56; giả định cổ tức lấy từ phần lặp lại, thì 56 trừ 21 còn 35 là lãi lặp lại chưa có tiền, chiếm khoảng 41,7%. Cuối cùng 28, bằng 35% của 80, là lãi một lần từ bán khu đất của Nhi, chưa có tiền, chiếm khoảng 33,3%; 21 cộng 35 cộng 28 bằng 84. Phần lãi liên kết chiếm khoảng 21,9% lợi nhuận hợp nhất 384; phần chưa có tiền, 63, bằng khoảng 16,4% của 384.

Công ty Lộc giả định: phần lãi liên kết 84 gồm 21 cổ tức bằng tiền, 35 lãi lặp lại chưa có tiền và 28 lãi một lần chưa có tiền

Số liệu giả định, tính lại bằng Python; tỷ lệ chỉ là kết quả của số giả định.

Chiều ngược lại. Năm N+1, giả sử Nhi lỗ 40 và không chia cổ tức. Lộc ghi phần lỗ 14 (35% nhân 40) vào báo cáo hợp nhất, khoản đầu tư giảm từ 483 xuống 469, trong khi Lộc không chi thêm đồng nào. Nếu phần còn lại của tập đoàn vẫn lãi 300 thì lãi hợp nhất chỉ còn 286.

Cách đọc trên báo cáo

  1. Dòng phần lãi, lỗ trong công ty liên doanh, liên kết trên báo cáo kết quả kinh doanh hợp nhất: so với lợi nhuận hợp nhất (ví dụ 21,9%).
  2. Cổ tức nhận trong năm ở phần hoạt động đầu tư của báo cáo lưu chuyển tiền tệ. Dòng "lãi cho vay, cổ tức và lợi nhuận được chia" gộp nhiều khoản, nên cần thuyết minh để tách cổ tức. So với phần lãi liên kết (ví dụ 25,0%).
  3. Số dư khoản đầu tư và biến động. Trong ví dụ, khoản đầu tư tăng đúng bằng phần lãi trừ cổ tức, 63. Thuyết minh phải có danh sách công ty liên kết, phần sở hữu và tỷ lệ quyền biểu quyết (đoạn 21).
  4. Lãi một lần ở công ty liên kết đi vào dòng phần lãi liên kết, không nhất thiết hiện ở dòng thu nhập khác của nhà đầu tư; khoản một lần ở cấp nhà đầu tư xem bài thu nhập khác và chi phí khác.
  5. Nhiều kỳ liền. Lãi liên kết đều mà cổ tức nhận luôn nhỏ nghĩa là tiền ở lại công ty liên kết và khoản đầu tư phình dần; đó là chính sách chia cổ tức của bên được đầu tư.
  6. Biên ròng. Phần lãi liên kết nằm trong lợi nhuận nhưng không kèm doanh thu của công ty liên kết; khi tỷ trọng đổi, biên ròng có thể đổi mà biên gộp không đổi (xem biên lợi nhuận thay đổi bất thường).
  7. Cùng họ. Hoàn nhập dự phòng cũng làm lãi tăng mà không có tiền vào; khuôn câu hỏi chung ở mười câu hỏi phân biệt lãi thật và lãi trên giấy. Cách chọn giữa báo cáo hợp nhất và báo cáo riêng xem bài báo cáo hợp nhất khác báo cáo riêng ở đâu.

Áp dụng cho từng mã. Khi có báo cáo tài chính thật, hệ thống của Tâm An đặt chỉ tiêu phần lãi, lỗ trong công ty liên doanh, liên kết cạnh cổ tức nhận trong kỳ và gợi ý mở thuyết minh; chỉ là công cụ sàng lọc.

Điểm cần cẩn trọng

  • Công ty Lộc, công ty Nhi, mọi số liệu, tỷ lệ 35% và khoản bán đất đều là giả định, không phải số thật.
  • Ví dụ lược nhiều chi tiết: không có chênh lệch giữa giá gốc và giá trị hợp lý tài sản thuần (đoạn 12), thuế từ khoản đầu tư (đoạn 19), giao dịch nội bộ, chính sách kế toán khác nhau (đoạn 15), cổ phiếu ưu đãi cổ tức (đoạn 16) hay ngày lập báo cáo khác nhau (đoạn 13, 14).
  • Bài viết cho doanh nghiệp thông thường, không bàn ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán, và giả định nhà đầu tư là công ty mẹ lập báo cáo hợp nhất. Hai chuẩn mực trích theo bản sao văn bản, nên bài chỉ nói theo văn bản chuẩn mực.

Đừng nói quá

  • Không viết "lãi công ty liên kết là lãi ảo": đó là phần lợi ích chuẩn mực yêu cầu trình bày, chỉ chưa thành tiền.
  • Không viết "công ty liên kết không chia cổ tức là xấu": giữ tiền để đầu tư là lựa chọn thường gặp.
  • Không dùng 20%, 25% hay 21,9% làm ngưỡng; đó là mốc của chuẩn mực hoặc kết quả của số giả định.

Tín hiệu không phải kết luận

Phần lãi từ công ty liên kết chiếm tỷ trọng lớn trong lợi nhuận hợp nhất, cổ tức nhận nhỏ nhiều năm liền, hoặc khoản đầu tư phình ra là tín hiệu để mở thuyết minh và báo cáo của công ty liên kết, chưa phải bằng chứng về điều gì của doanh nghiệp.

Căn cứ

Căn cứ kiểm ngày 14/10/2026; các văn bản được đối chiếu lại ngày 26/10/2026.

  • VAS 07 (Quyết định 234/2003/QĐ-BTC), đoạn 03 đến 22; VAS 08, đoạn 03, 11, 16, 25, 26; VAS 24 (Quyết định 165/2002/QĐ-BTC), đoạn 16 và 22: mức B (bản sao nguyên văn trên cổng không chính thức, nhiều nguồn khớp nhau).
  • Thông tư 99/2025/TT-BTC (hiệu lực 01/01/2026), mẫu B01 mã 262 và B03 mã 27: mức A; Thông tư 202/2014/TT-BTC (Điều 13, 66, 69, 74) và Thông tư 43/2026/TT-BTC (sửa Thông tư 202, hiệu lực từ năm tài chính 2026): mức A- (bản scan có chữ ký số) cho phần đã đối chiếu, còn lại mức B.
  • Cách đọc, phép tách và số liệu ví dụ là của Tâm An, tính lại bằng Python; không phải chuẩn hay quy định.

Đọc thêm

Cả chuỗi: chuyên mục Đọc báo cáo tài chính. Bạn có thể tải file PDF đầy đủ của series, miễn phí, tại trang tamanchungkhoan.vn/bctc.

Lãi từ công ty liên kết ghi vào lãi ngay nhưng tiền chỉ về khi được chia cổ tức. Theo văn bản chuẩn mực VAS 07, báo cáo hợp nhất dùng phương pháp vốn chủ sở hữu: khoản đầu tư tăng theo phần lãi được hưởng, cổ tức nhận được ghi giảm khoản đầu tư; báo cáo riêng dùng giá gốc, chỉ ghi cổ tức được chia. Công ty Lộc giả định sở hữu 35% công ty Nhi lãi 240: ghi 84 vào lãi, nhận 21 tiền, khoản đầu tư tăng từ 420 lên 483. Trong 84 đó, 21 có tiền, 35 là lãi lặp lại chưa có tiền và 28 là lãi một lần chưa có tiền. Khi đọc, đặt phần lãi liên kết cạnh cổ tức nhận ở hoạt động đầu tư và số dư khoản đầu tư, rồi mở thuyết minh. Khoảng cách lãi và tiền ở đây là hệ quả của cách ghi, chưa phải kết luận về doanh nghiệp nào, không phải khuyến nghị đầu tư.

Nội dung mang tính giáo dục, không phải tư vấn đầu tư. Tín hiệu và mô hình chỉ để sàng lọc, không phải kết luận. Căn cứ pháp lý có thể thay đổi; luôn đối chiếu văn bản hiện hành.

Mã QR tham gia nhóm Zalo Chứng khoán Tâm An

Cộng đồng Zalo

Tham gia nhóm Chứng khoán Tâm An

Cùng thảo luận tín hiệu, cập nhật chiến lược theo tháng và học Price Action mỗi ngày.

Góc nhìn Price Action · Trong 5 phút

Add Zalo Admin, nhắn ngay mã cổ phiếu bạn quan tâm — nhận góc nhìn Price Action trong 5 phút

Diễn biến giá thay đổi theo từng phiên, không có sẵn trong bài viết tĩnh. Add Zalo của Admin và nhắn ngay mã cổ phiếu bạn quan tâm, Admin sẽ gửi lại góc nhìn Hành động giá (Price Action) cho mã đó trong vòng 5 phút.

Bùi Văn Cường
Nhà phân tích kỹ thuật — xem thêm

Bài phân tích liên quan

Bài viết mới nhất

Khoá Đào Tạo và Dịch VụVào room Zalo cộng đồng