Cùng bán thép, vì sao Hòa Phát (HPG) khác? Đối đầu Hoa Sen, Nam Kim | Giải mã mô hình kinh doanh #2

2026· Tác giả Bùi Văn Cường
Cùng bán thép, vì sao Hòa Phát (HPG) khác? Đối đầu Hoa Sen, Nam Kim | Giải mã mô hình kinh doanh #2 — Tâm An Chứng Khoán

Bài thuộc trục Giải mã mô hình kinh doanh (tập 2): mỗi tập chọn một doanh nghiệp, đặt một câu hỏi lớn về cách công ty kiếm tiền và giữ vị thế, rồi kiểm bằng số trong báo cáo. Nhãn dùng trong bài: DỮ LIỆU (số lấy thẳng từ báo cáo), TÂM AN TÍNH (số suy ra, có công thức), CÔNG TY NÊU (lời doanh nghiệp, chưa kiểm độc lập), GIẢ THUYẾT (suy đoán của Tâm An). Tập trước: Vinamilk.

Nghịch lý: cùng bán thép, lãi ròng khác nhau gấp nhiều lần

Năm 2025, trên mỗi 100 đồng doanh thu, Hòa Phát (HPG) giữ lại 9,9 đồng lợi nhuận sau thuế; Hoa Sen chỉ giữ 2,0 đồng (TÂM AN TÍNH từ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán). Vì sao cùng bán thép mà khác nhau đến vậy? Tập này đặt Hòa Phát đối đầu Hoa Sen, Nam Kim và Ống thép Việt Đức qua năm hiệp: quy mô và sân đấu, cấu trúc chi phí, hiệu quả vốn, sức chịu đựng khi giá thép đảo chiều, và khả năng sao chép lợi thế.

Luật thi đấu cần nhớ. Cùng dùng báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán. Hoa Sen kết thúc năm tài chính vào 30/9, lệch ba tháng so với năm dương lịch của các công ty còn lại. Hòa Phát còn có nông nghiệp và bất động sản, nhưng thép chiếm 93% doanh thu (83% lợi nhuận sau thuế, theo công ty nêu). Bài không bàn về giá cổ phiếu.

Kỳ gần nhất: quý 3/2026 (chưa kiểm toán)

Chỉ so Hòa Phát và Nam Kim vì cùng niên độ dương lịch (Hoa Sen lệch niên độ, Việt Đức chưa có số quý 3/2026):

  • Biên gộp quý 3/2026: Hòa Phát 19,2%, Nam Kim 9,0%. Quý 2: 19,0% và 10,5%. Quý 1: 15,8% và 2,6%. Khoảng cách 10,1 điểm, gần bằng mức cả năm 2025 (10,4 điểm).
  • Lãi ròng trên 100 đồng doanh thu quý 3/2026: Hòa Phát 13,3 đồng, Nam Kim 2,3 đồng; cùng kỳ năm trước là 11,0 và 1,3.

HPG và Nam Kim: biên gộp theo quý, quý 3/2026 chưa kiểm toán

Hiệp 1: quy mô và sân đấu

Doanh thu thuần năm 2025 của Hòa Phát là 156,1 nghìn tỷ đồng, gấp 4,3 lần Hoa Sen và 10,5 lần Nam Kim; tổng tài sản 257,9 nghìn tỷ, gấp 13,6 lần Hoa Sen. Nhưng Hòa Phát không thắng ở mọi sân:

  • Thép xây dựng: Hòa Phát nêu thị phần 37,6%; ống thép 31,2%. Cả hai là vị trí số một theo chính báo cáo công ty (CÔNG TY NÊU).
  • Tôn mạ năm 2025: Hoa Sen 27%, Nam Kim 16,5%, Hòa Phát khoảng 9% (đọc từ biểu đồ của công ty, chỉ có từ năm 2020), vẫn sau bốn công ty đầu bảng.
  • Sản lượng bán 2025: Hòa Phát 10,6 triệu tấn thép các loại, Hoa Sen khoảng 1,85, Nam Kim 0,78. Cách tính mỗi công ty không hoàn toàn giống nhau, nên chỉ nên nhìn thứ bậc.

Hiệp 2: 100 đồng doanh thu đi đâu?

Hoa Sen và Nam Kim mô tả quy trình bắt đầu từ cuộn thép cán nóng; Hòa Phát bắt đầu sớm hơn, từ quặng, than và lò cao. Theo công ty nêu, Tôn Hòa Phát là đơn vị duy nhất tự chủ nguồn cuộn cán nóng.

Năm 2025, trên 100 đồng doanh thu: giá vốn Hòa Phát 84,3 đồng, Hoa Sen 87,6 (chênh 3,3). Chi phí bán hàng Hoa Sen 8,5 đồng, Hòa Phát 1,7; Hoa Sen tự bán lẻ qua hơn 400 điểm bán, trong đó 130 siêu thị Hoa Sen Home. Cộng cả quản lý, tài chính và thuế, Hòa Phát giữ 9,9 đồng, Hoa Sen 2,0.

Cầu nối từ 2,0 lên 9,9 (chênh 7,9 điểm): giá vốn góp 3,3; chi phí bán hàng góp 6,8, gắn với mạng bán lẻ riêng của Hoa Sen; tài chính và thuế lấy lại 3,1. Báo cáo không phân rã nguyên nhân chênh lệch giá vốn, nên việc gắn phần giá vốn với "chuỗi sản xuất có thể" và chi phí bán hàng với mạng bán lẻ là suy luận của Tâm An.

Cầu nối biên lãi ròng từ Hoa Sen 2,0 lên Hòa Phát 9,9 đồng trên 100 đồng doanh thu

Biên gộp của Hòa Phát cao hơn Hoa Sen cả tám năm liền: hơn 3,3 điểm năm 2025, chỉ còn 1,2 điểm năm 2023, và đỉnh 9,3 điểm năm 2021. Chuỗi khép kín cũng không có nghĩa là tự có quặng: báo cáo Hòa Phát nêu hơn 70% giá vốn là hàng nhập khẩu như than và quặng; mỏ trong nước chỉ cho 90.000 tấn tinh quặng.

Hiệp 3: hiệu quả vốn

Biên cao chưa chắc là hiệu quả cao, vì tiền đổ vào lò cao cũng là vốn. Để bán 100 đồng hàng, Hòa Phát phải giữ 154,5 đồng tài sản bình quân; Nam Kim 101,3; Hoa Sen 52,7; Việt Đức chỉ 31,9. Kết quả: ROE năm 2025 của Hòa Phát là 12,6%, cao hơn Hoa Sen (6,6%) và Nam Kim (2,9%) nhưng thấp hơn Việt Đức (18,2%). Biên mỏng, quay nhanh vẫn có thể thắng.

ROE được tính thống nhất bằng lợi nhuận sau thuế chia vốn chủ bình quân cho cả bốn công ty. ROE Hòa Phát cũng đi theo chu kỳ: 12,6% năm 2025, 6,8% năm 2023, 46% năm 2021; Nam Kim âm 2,3% năm 2022 sau mức 50% năm 2021.

ROE năm 2025 phân rã: Hòa Phát 12,6%, Hoa Sen 6,6%, Nam Kim 2,9%, Việt Đức 18,2%

Hiệp 4: sức chịu đựng khi giá thép đảo chiều

Năm 2022, biên gộp Hòa Phát tụt 15,6 điểm, nhiều nhất bảng; lợi nhuận giảm 75,5% nhưng vẫn lãi 8,4 nghìn tỷ. Hoa Sen giảm 94,2%, Nam Kim chuyển sang lỗ; Việt Đức biên mỏng nhưng đều, giảm ít nhất. Về nợ: nợ vay trên vốn chủ sở hữu của Hòa Phát 0,70 lần, Nam Kim 0,90, Hoa Sen 0,39; hệ số bao phủ lãi vay Hòa Phát 6,8 lần, Nam Kim 2,1.

Hòa Phát đang chi mạnh để xây dựng: năm 2025 dòng tiền kinh doanh 17,4 nghìn tỷ, trong khi chi cho tài sản cố định 25,7 nghìn tỷ; báo cáo cho biết dư nợ vay dài hạn tăng 20% để tài trợ dự án.

Hiệp 5: đối thủ có sao chép được không?

Dung Quất 2 có tổng vốn đầu tư 85.000 tỷ đồng, công suất thiết kế 6 triệu tấn, bằng 7,5 lần vốn chủ sở hữu Hoa Sen, 11,1 lần Nam Kim, 65,6 lần Việt Đức. Thời gian cũng là một bức tường: Dung Quất 2 mất hơn ba năm rưỡi (quý 1/2022 đến tháng 9/2025), công suất thép thô dự kiến lên 16 triệu tấn cuối năm 2026; Dung Quất 1 gần bốn năm (tháng 2/2017 đến lò cao số 4 tháng 1/2021), đưa công suất lên 8,5 triệu tấn. Cộng tám năm, Hòa Phát chi 168 nghìn tỷ đồng cho tài sản cố định, gấp 8,9 lần tổng tài sản của Hoa Sen và 10,2 lần Nam Kim.

Nhưng đối thủ không nhất thiết phải xây lò cao. GIẢ THUYẾT của Tâm An: họ có ba đường, tự xây (vốn cỡ Dung Quất), mua cuộn cán nóng theo giá thị trường, hoặc đánh vào khâu mà chuỗi kia không có, như bán lẻ.

Phán quyết có điều kiện: cấu trúc hay chu kỳ?

Có phần mang tính cấu trúc: quy mô và vốn đầu tư không thể sao chép nhanh. Có phần mang tính chu kỳ: biên và ROE co giãn mạnh theo giá thép. Chênh biên ròng với Hoa Sen còn đến từ chi phí bán hàng, một khác biệt mô hình. Bốn con số nên theo dõi: hơn 70% giá vốn là hàng nhập khẩu; vay dài hạn tăng 20% năm 2025; công suất thép thô hướng tới 16 triệu tấn cuối năm 2026; và từ đầu năm 2026, châu Âu vận hành CBAM với thép nhập khẩu.

Phán quyết: lợi thế của Hòa Phát là cấu trúc hay chu kỳ

Báo cáo không cho biết

  • Nguyên nhân chi tiết của chênh lệch giá vốn giữa Hòa Phát và Hoa Sen.
  • Nguồn mua cuộn cán nóng của Hoa Sen và Nam Kim (báo cáo chỉ nêu quy trình bắt đầu từ cuộn cán nóng).
  • Thị phần tôn mạ của Hòa Phát ngoài biểu đồ làm tròn của công ty.
  • Khẳng định "Tôn Hòa Phát duy nhất tự chủ cuộn cán nóng" là lời Hòa Phát, chưa kiểm chéo với báo cáo đối thủ.

Số bị loại vì lệch nguồn

  • Hoa Sen trong cơ sở dữ liệu tổng hợp: lưu "năm" bằng tổng 4 quý dương lịch (doanh thu 2025 là 34.699 tỷ), không khớp báo cáo kiểm toán năm tài chính kết thúc 30/9 (36.538 tỷ). Bài bỏ số này và dùng số từ báo cáo kiểm toán, nên Hoa Sen lệch niên độ ba tháng.
  • ROE Hòa Phát 11,8% (báo cáo thường niên, dùng vốn chủ cuối năm) khác 12,6% của bài (vốn chủ bình quân, thống nhất cho cả bốn công ty).
  • Sản lượng Hòa Phát: báo cáo nêu hai mức tăng khác nhau (25% và 31%) nên bài không dùng mức tăng, chỉ dùng 10,6 triệu tấn.
  • Thị phần thép dài Hòa Phát: 37,6% và 36,5% theo hai phạm vi; bài dùng 37,6%.
  • Không đưa số quý 1/2026 bất thường của Hòa Phát (lãi ròng 17,1 đồng trên 100 đồng) và số giải trình "4.253 tỷ" trong báo cáo quý 3/2026 vì không khớp phép tính.
  • Số quý 3/2026 của Hòa Phát và Nam Kim được ghi "chưa kiểm toán" vì bìa báo cáo không nêu tình trạng kiểm toán hay soát xét.

Ranh giới phân tích

Bài mang tính giáo dục về cách đọc báo cáo tài chính để so sánh mô hình kinh doanh. Không định giá, không khuyến nghị mua, bán hay nắm giữ, không dự báo giá thép, giá cổ phiếu hay kết quả kinh doanh. Hòa Phát là tập đoàn đa ngành còn ba đối thủ thuần thép, tôn, ống nên các so sánh biên ròng và ROE có giới hạn. Số sản lượng, thị phần do từng công ty nêu. Luôn đối chiếu báo cáo gốc do doanh nghiệp công bố. Tâm An Chứng Khoán không liên kết với các doanh nghiệp được nhắc tới.

Chương của video đi kèm

  • 00:00 Nghịch lý: cùng bán thép, lãi ròng khác nhau
  • 00:12 Hai góc đài và luật thi đấu
  • 00:38 Hiệp 1: quy mô và sân đấu
  • 01:56 Hiệp 2: 100 đồng doanh thu đi đâu (quý 3/2026 trước, rồi năm 2025)
  • 03:56 Hiệp 3: hiệu quả vốn
  • 04:43 Hiệp 4: sức chịu đựng khi giá thép đảo chiều
  • 05:36 Hiệp 5: đối thủ có sao chép được không
  • 06:36 Bảng điểm và phán quyết
  • 07:05 Điều có thể làm lợi thế yếu đi
  • 07:22 Kết luận

Đọc thêm

Nội dung giáo dục, không phải khuyến nghị đầu tư. Số liệu có thể sai khác nhỏ do làm tròn.

Các tập khác của loạt Giải mã mô hình kinh doanh

Xem toàn bộ loạt tại thẻ Giải mã mô hình kinh doanh.

Mã QR tham gia nhóm Zalo Chứng khoán Tâm An

Cộng đồng Zalo

Tham gia nhóm Chứng khoán Tâm An

Cùng thảo luận tín hiệu, cập nhật chiến lược theo tháng và học Price Action mỗi ngày.

Kho thư viện

Ngoài nội dung trên trang, chúng tôi còn lưu trữ nhiều loại tài liệu gốc của doanh nghiệp niêm yết:

  • Báo cáo tài chính quý
  • Báo cáo tài chính bán niên
  • Báo cáo tài chính kiểm toán (năm)
  • Báo cáo thường niên
  • Báo cáo quản trị
  • Tài liệu Đại hội đồng cổ đông
  • Nghị quyết Đại hội đồng cổ đông
  • Nghị quyết Hội đồng quản trị
  • Thông báo thay đổi nhân sự
  • Thông báo thay đổi vốn điều lệ
  • Thông báo cổ tức
  • Tài liệu quyền mua / phát hành thêm
  • Thay đổi đăng ký kinh doanh
  • Investor presentation
  • Analyst / earnings presentation
  • Bản cáo bạch
  • Báo cáo ESG / phát triển bền vững

Do dung lượng lưu trữ lớn, vui lòng liên hệ qua nhóm Zalo để được hỗ trợ tài liệu chi tiết.

Price Action · Hành động giá — Quy tắc mua

Quy tắc mua cổ phiếu thanh khoản cao và cổ phiếu ngách thanh khoản thấp

Cách mua đúng khác nhau tuỳ mã thanh khoản cao hay mã ngách — đọc trước khi vào lệnh.

Đọc quy tắc→

Góc nhìn Price Action · Trong 5 phút

Add Zalo Admin, nhắn ngay mã HPG — nhận góc nhìn Price Action trong 5 phút

Thông tin trên trang này là dữ liệu nền tảng về doanh nghiệp, không phải phân tích cấu trúc giá tại thời điểm hiện tại — diễn biến giá thay đổi theo từng phiên. Add Zalo của Admin và nhắn ngay mã HPG, Admin sẽ gửi lại góc nhìn Hành động giá (Price Action) cho mã đó trong vòng 5 phút.

Bùi Văn Cường
Nhà phân tích kỹ thuật — xem thêm

Bài phân tích liên quan

Xem tất cả bài về HPG →

Bài viết mới nhất

Khoá Đào Tạo và Dịch VụVào room Zalo cộng đồng