Bài thuộc loạt Giải mã mô hình kinh doanh, tập 17, có video đi kèm: mỗi tập "giải phẫu" một doanh nghiệp để trả lời câu hỏi tiền đến từ đâu, mảng nào gánh lợi nhuận và điều báo cáo không cho biết. Nội dung mang tính giáo dục: không định giá, không khuyến nghị, không dự báo. Nhãn dùng trong bài: Dữ liệu (số lấy thẳng từ báo cáo), Công ty nêu (lời công ty tự mô tả, bài không kiểm chứng độc lập), Tâm An tính (phép tính của Tâm An trên số báo cáo) và Giả thuyết (cách phân loại để thảo luận, chưa phải kết luận).
Nghịch lý quý 3/2026 của Vietcombank (VCB)
Dữ liệu. Quý 3/2026, báo cáo hợp nhất, chưa kiểm toán: lợi nhuận trước dự phòng của VCB tăng 44,8% nhưng lợi nhuận sau thuế chỉ tăng 0,2%. Chi phí dự phòng nhảy từ 776 lên 6.184 tỷ đồng. Vậy tiền đi đâu? Phần phân tích riêng quý 3 nằm trong bài BCTC quý 3/2026 của VCB.

Một trăm đồng thu nhập hoạt động quý 3
Tâm An tính (quý 3/2026, chưa kiểm toán). Từ 100 đồng thu nhập hoạt động: thu nhập lãi thuần 80,2 đồng, ngoại hối 10,1 đồng, hoạt động khác 3,9 đồng, dịch vụ chỉ 3,6 đồng, cổ tức và góp vốn 1,4 đồng, chứng khoán kinh doanh 0,8 đồng (thu nhập ngoài lãi cộng lại 19,8 đồng). Chi phí hoạt động lấy 31,6 đồng (cùng kỳ 33,4), chi phí dự phòng lấy 24,3 đồng (cùng kỳ chỉ 4,3), thuế 8,6 đồng, còn 35,6 đồng lợi nhuận sau thuế, so với 50,0 đồng cùng kỳ năm ngoái.
Cầu lợi nhuận trước thuế đi từ 11.239 lên 11.218 tỷ đồng, gần như đứng yên. Thu nhập lãi thuần thêm 5.729 tỷ, ngoại hối thêm 1.297 tỷ, các khoản khác thêm 353 tỷ (tổng 7.379 tỷ). Nhưng chi phí hoạt động trừ 1.992 tỷ và chi phí dự phòng trừ 5.409 tỷ: hai khoản chi phí ăn hết toàn bộ phần tăng.
Dự phòng cho khoản nào, ghi ở đâu
Dữ liệu (9 tháng 2026, chưa kiểm toán). Ngân hàng trích dự phòng 9.180 tỷ đồng: 6.190 tỷ là dự phòng cho vay (5.187 tỷ cụ thể, 1.003 tỷ chung) và 2.990 tỷ là dự phòng trái phiếu doanh nghiệp chưa niêm yết. Quỹ dự phòng cho vay lên 31.168 tỷ, gấp 2,4 lần nợ nhóm 3 đến 5. Theo báo cáo bộ phận, miền Bắc ghi 8.401 tỷ, chiếm 91,5% chi phí dự phòng nhưng chỉ tạo 30,0% lợi nhuận trước thuế; miền Nam tạo 52,0% lợi nhuận nhưng chỉ ghi 9,2% dự phòng. Báo cáo không giải thích cách phân bổ này.

Máy chênh lệch lãi và nguồn vốn

Tâm An tính (quý 3/2026). Người vay trả 40.015 tỷ đồng tiền lãi; ngân hàng trả lại người gửi và chủ nợ 19.629 tỷ; giữ lại 20.386 tỷ, tăng 39,1% so cùng kỳ. Trong 100 đồng lãi thu về, giữ lại 50,9 đồng (cùng kỳ 54,9). Với 9 tháng, trong 100 đồng lãi thu về có 84,0 đồng từ cho vay khách hàng, 9,2 đồng từ tiền gửi ở tổ chức tín dụng khác, 5,2 đồng từ trái phiếu và chứng khoán nợ; ở chiều ngược lại, 94,0% chi phí lãi là trả lãi tiền gửi. Điều lạ: thu nhập lãi quý 3 tăng 49,8% và chi phí lãi tăng 62,8%, nhưng dư nợ cho vay chỉ tăng 11,4% và tiền gửi khách hàng tăng 10,5%; báo cáo quý không giải thích.
Nguồn vốn ngày 30/9/2026: tổng nguồn vốn 2.682.409 tỷ đồng; tiền gửi khách hàng chiếm 66,4%, tổ chức tín dụng khác 13,8%, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước 6,8%, vốn chủ sở hữu 9,5%. Mỗi đồng vốn của ngân hàng gánh 10,6 đồng tài sản.
Thu nhập ngoài lãi, chi phí hoạt động
Quý 3, ngoại hối đạt 2.576 tỷ, gấp hơn hai lần cùng kỳ; lãi dịch vụ thuần 904 tỷ, giảm 3,6%; hoạt động khác 1.003 tỷ; cổ tức và góp vốn 362 tỷ. Thu nhập dịch vụ 3.212 tỷ nhưng chi phí dịch vụ 2.308 tỷ, ngân hàng chỉ giữ lại 28,2%. Cả năm 2025, lãi dịch vụ thuần 3.470 tỷ, thấp hơn 53,2% so với đỉnh 7.407 tỷ năm 2021. Chi phí hoạt động 9 tháng 23.363 tỷ, bằng 32,0 đồng trên 100 đồng thu nhập: trong 100 đồng chi phí, nhân viên 57,7 đồng, quản lý và công vụ 24,6 đồng, tài sản và khấu hao 12,2 đồng. Chi phí tăng 31,9% còn thu nhập tăng 37,2%.
Chín quý và chu kỳ dự phòng

Lợi nhuận sau thuế quý 3/2026 là 9.041 tỷ (chưa kiểm toán); quý 2/2026 nhảy lên 14.551 tỷ, gấp 1,6 lần, vì lãi thuần hoạt động khác lên 4.059 tỷ mà báo cáo quý 3 không giải thích; bốn quý 2025 quanh 9.000 tỷ. 9 tháng 2026 đạt 33.054 tỷ, tăng 24,4%. Dự phòng trên 100 đồng thu nhập hoạt động: 24,3 đồng quý 3, 1,9 đồng quý 2, 11,8 đồng quý 1, quanh 4,4 đồng ở các quý 2025; 9 tháng 2026 là 12,6 đồng so với 4,4 đồng cùng kỳ. Năm 2025 chỉ 4,4 đồng, thấp nhất tám năm, còn đỉnh năm 2021 là 20,3 đồng. Nhờ dự phòng giảm, lợi nhuận sau thuế 2025 (35.198 tỷ) gấp 2,4 lần năm 2018 (14.622 tỷ) trong khi thu nhập hoạt động chỉ gấp 1,8 lần (39.278 lên 72.455 tỷ).
Từ 100 đồng thu nhập hoạt động năm 2025 (đã kiểm toán): chi phí hoạt động 34,8 đồng, dự phòng 4,4 đồng, thuế 12,2 đồng, còn 48,6 đồng lợi nhuận sau thuế. Công ty nêu biên lãi thuần giảm từ 2,86% xuống 2,64% và ROAE từ 18,74% xuống 16,73%; Tâm An không tự tính lại. Về mảng: 9 tháng 2026, hoạt động ngân hàng tạo 39.660 tỷ lợi nhuận trước thuế, 97,9% tổng các mảng; chứng khoán 451 tỷ, tài chính phi ngân hàng 168 tỷ, mảng khác 221 tỷ.
Lợi thế công ty nêu, giới hạn và giả thuyết
Công ty nêu: 128 chi nhánh và 557 phòng giao dịch ở 31 trên 34 tỉnh thành; ba tổ chức xếp hạng quốc tế xếp ở mức cao nhất trong các ngân hàng thương mại Việt Nam; chín năm liên tiếp là ngân hàng duy nhất đạt Thương hiệu quốc gia; ngân hàng đầu tiên được chấp thuận áp dụng Basel II, sớm một năm. Bài không đánh giá khả năng bị thay thế.
Điều có thể làm lợi thế suy yếu theo dữ liệu: chi phí dự phòng quý 3 gấp gần tám lần; nợ nhóm 3 đến 5 tăng từ 9.714 lên 12.818 tỷ; giữ lại ít hơn trên mỗi 100 đồng lãi (59,2 đồng năm 2024, 50,9 đồng quý 3 năm nay); phụ thuộc nhiều vào lãi thuần, dịch vụ chỉ 3,6 đồng trên 100 đồng.
Giả thuyết (Tâm An phân loại). Cấu trúc: mạng lưới huy động tiền gửi rộng và quy mô vốn. Tạm thời: khoản lãi hoạt động khác của quý 2 và ngoại hối tăng gấp đôi ở quý 3. Chưa rõ: dự phòng có tiếp tục cao không, và vì sao lãi thu tăng nhanh hơn dư nợ.
Báo cáo không cho biết
- Vì sao dự phòng quý 3 tăng gần tám lần.
- Khoản lãi hoạt động khác quý 2 là 4.059 tỷ đến từ đâu.
- Tỷ lệ nợ xấu: báo cáo quý không công bố, còn báo cáo thường niên nêu một số khác thuyết minh, nên bài không đặt hai số cạnh nhau.
- Vì sao lãi thu tăng nhanh hơn dư nợ.
Số bị loại vì lệch nguồn
- Tỷ lệ nợ xấu: báo cáo thường niên 2025 nêu 16.283 tỷ (0,97%) nhưng thuyết minh báo cáo quý 3/2026 cho nợ nhóm 3 đến 5 đầu năm là 9.714 tỷ (0,58%). Hai nguồn hai số cho cùng thời điểm nên bài không nêu tỷ lệ nợ xấu, chỉ dùng cơ cấu nhóm nợ trong chính thuyết minh đó.
- Báo cáo quý 3/2026 trình bày lại nhẹ một số số 2025 (lợi nhuận sau thuế 35.231,7 so 35.197,9 tỷ đã kiểm toán): bài dùng số đã kiểm toán cho cả năm 2025 và chỉ dùng cột đầu năm của báo cáo quý khi nói về số dư đầu năm.
- Không tự tính lãi suất cho vay, chi phí huy động hay biên lãi thuần, vì nhóm "tiền gửi" gồm cả tiền gửi Kho bạc và không có số dư bình quân; chỉ dùng "đồng giữ lại trên 100 đồng lãi thu" và số biên lãi do công ty công bố.
Ranh giới phân tích
Bài là nội dung giáo dục về cách đọc mô hình kinh doanh của một ngân hàng qua số liệu đã công bố. Bài không định giá, không khuyến nghị mua, bán hay nắm giữ, không dự báo kết quả kinh doanh hay giá cổ phiếu. Số quý 3 và 9 tháng 2026 chưa kiểm toán; hãy đối chiếu báo cáo gốc do doanh nghiệp công bố. Tâm An Chứng Khoán không liên kết với Vietcombank.
Chương trong video
- 00:00 Nghịch lý quý 3/2026: lợi nhuận trước dự phòng +44,8%, sau thuế +0,2%
- 00:17 Tiền vào ngân hàng từ đâu; 00:37 100 đồng thu nhập còn bao nhiêu lợi nhuận; 00:56 cầu lợi nhuận trước thuế
- 01:26 Bể dự phòng; 01:48 dự phòng ghi ở miền Bắc
- 02:08 Máy chênh lệch lãi; 02:28 lãi thu về đến từ đâu; 03:00 nguồn vốn và đòn bẩy
- 03:20 Thu nhập ngoài lãi; 03:39 dịch vụ thu hẹp; 03:58 chi phí hoạt động
- 04:17 Lợi nhuận sau thuế 9 quý; 04:37 dự phòng theo quý; 04:55 chu kỳ dự phòng
- 05:18 100 đồng thu nhập năm 2025; 05:33 năm 2025 so 2024; 05:53 mảng nào gánh lợi nhuận
- 06:15 Lợi thế công ty nêu; 06:37 giới hạn; 07:00 thực sự hay tạm thời (giả thuyết); 07:15 điều báo cáo không cho biết
- 07:33 Trả lời: ngân hàng kiếm tiền thế nào
Đọc thêm
- VCB quý 3/2026: phân tích báo cáo tài chính
- Hồ sơ doanh nghiệp VCB và chuyên mục Hồ sơ doanh nghiệp
- Trang cổ phiếu VCB: chọn câu hỏi, xem câu trả lời dựng từ dữ liệu thật
Các tập khác của loạt Giải mã mô hình kinh doanh
- Tập 1: Bí mật nào giữ Vinamilk ở ngôi đầu ngành sữa? Điều tra bằng số liệu
- Tập 2: Cùng bán thép, vì sao Hòa Phát (HPG) khác? Đối đầu Hoa Sen, Nam Kim
- Tập 3: Nếu Gemalink dừng hoạt động, lợi nhuận Gemadept (GMD) mất bao nhiêu?
- Tập 4: PNJ: 100 đồng doanh thu đi qua những khâu nào mới còn 8,1 đồng lãi?
- Tập 5: Hào kinh tế của FPT nằm ở đâu? Rộng ra hay hẹp lại theo số liệu
- Tập 6: SAB: 100 đồng doanh thu đi qua những khâu nào mới còn 18,8 đồng lãi?
- Tập 7: PLX: 100 đồng doanh thu xăng dầu còn lại bao nhiêu?
- Tập 8: VHC: 100 đồng doanh thu cá tra còn lại bao nhiêu?
- Tập 9: DCM Đạm Cà Mau: doanh thu gần gấp đôi, lợi nhuận chỉ tăng 32%?
- Tập 10: REE: hạ tầng nước 0,8% doanh thu nhưng 10,9% lợi nhuận
- Tập 11: HAH Hải An: doanh thu giảm 7,4%, giá vốn tăng 1,9%
- Tập 12: VRE: doanh thu giảm 1,1% nhưng lợi nhuận tăng 57,4%
- Tập 14: SSI quý 3/2026: môi giới giảm 62,1% nhưng cho vay tăng 10,9%
- Tập 15: PV Power (POW): lãi 9 tháng 2026 +216% nhưng tiền kinh doanh -20%
- Tập 16: GVR quý 3/2026: doanh thu +2,3%, lợi nhuận +68,2% – từ cao su hay KCN?
- Tập 18: BVH quý 3/2026: bảo hiểm gộp âm 512 tỷ, lợi nhuận sau thuế vẫn +6,2%
- Tập 19: PC1: doanh thu giảm 20,1%, lợi nhuận gộp tăng 6,2%
- Tập 20: IDC quý 3/2026: lãi sau thuế -44,9% – tiền thuê đất ghi doanh thu ra sao?
- Tập 21: PVT quý 3/2026: thương mại bán thêm 38,8% nhưng lãi gộp giảm 7,0%
- Tập 22: FRT: lợi nhuận quý 3 gấp 2,1 lần nhưng dòng tiền âm 1.356 tỷ
- Tập 23: MSN: lãi 9 tháng gấp 2,3 lần nhưng tiền kinh doanh giảm
- Tập 24: GAS quý 3/2026: doanh thu +11,3%, lợi nhuận +74,9% – tiền của khí đi đâu?
- Tập 25: ACV quý 3/2026: phi hàng không +7,3%, lợi nhuận -35,1%, vì sao?
- Tập 26: VTP 9 tháng 2026: lãi gộp +21,2% nhưng lãi sau thuế -14,0%
- Tập 27: VHM quý 3/2026: lợi nhuận gộp +47,5 nghìn tỷ, sau thuế chỉ +18,6 nghìn tỷ
Xem toàn bộ loạt tại thẻ Giải mã mô hình kinh doanh.





