Bài thuộc trục Giải mã mô hình kinh doanh (tập 11, phong cách "mổ xẻ"): theo dõi 100 đồng cước vận tải container của Hải An xếp thành 100 ô container và đi qua từng khoản chi. Nhãn dùng trong bài: DỮ LIỆU (số lấy từ báo cáo), TÂM AN TÍNH (số suy ra), CÔNG TY NÊU (lời doanh nghiệp, chưa kiểm độc lập), GIẢ THUYẾT (suy đoán của Tâm An). Tập trước: REE.
Nghịch lý quý 3/2026: doanh thu giảm 7,4%, giá vốn tăng 1,9%
So với quý 2/2026, quý 3/2026 (chưa kiểm toán) của Hải An (HAH, CTCP Vận tải và Xếp dỡ Hải An): doanh thu thuần giảm 7,4%, nhưng giá vốn lại tăng 1,9%, nên lợi nhuận gộp rơi 20,7%. Đây là so sánh với quý liền trước nên có yếu tố mùa vụ; so với cùng kỳ năm trước, doanh thu tăng 5,3% và giá vốn tăng 7,4%. Vậy tiền của một chuyến container đi đâu?
Ba chân kiếm tiền
Khai thác tàu: chạy tuyến container, vừa tự khai thác vừa cho thuê định hạn. Khai thác cảng: cảng, đại lý, vận tải bộ. Và các hoạt động khác. Năm 2025, tàu chiếm 80,1% doanh thu, cảng 9,1%, các hoạt động khác 10,8% (chưa loại trừ nội bộ). Công ty còn là tổng đại lý hãng tàu SM Line từ năm 2018.
100 đồng cước quý 3 xếp thành 100 ô container
Trên 100 đồng cước quý 3/2026 (chưa kiểm toán, TÂM AN TÍNH từ thuyết minh 32): nhiên liệu và vật liệu 21,8; chi phí mua ngoài 20,0; nhân công 11,4; khấu hao 10,9; chi phí bằng tiền khác 3,7; còn lại 32,3 đồng trước lãi vay và thuế. Tiếp theo: tài chính ròng trừ 1,5 (riêng lãi vay 2,2 đồng); lãi từ công ty liên kết cộng 1,0; thuế trừ 6,0; cổ đông không kiểm soát lấy 2,6; cổ đông công ty mẹ giữ 23,1 đồng, so với 22,6 cùng kỳ năm trước. Thuyết minh nêu nhiên liệu, vật liệu 310,0 tỷ và chi phí mua ngoài 283,6 tỷ, trong tổng 961,4 tỷ gồm cả giá vốn lẫn chi phí quản lý; báo cáo không tách riêng phí cảng hay tiền thuê tàu.


Khoản chi nào ăn vào cước nhanh nhất? Nhiên liệu và vật liệu quý 3 tăng 16,9% so với cùng kỳ trong khi doanh thu chỉ tăng 5,3%: trên 100 đồng cước, nhiên liệu và vật liệu lấy 21,8 đồng so với 19,7 cùng kỳ; mua ngoài 20,0 so với 20,7; khấu hao 10,9 so với 11,2.
Công ty giải thích doanh thu tăng ở sáu tháng đầu năm (CÔNG TY NÊU): giá cước vận tải bình quân tăng, thêm khoản phụ thu EBS, thêm lợi nhuận từ tàu mới nhận từ tháng 10 năm trước. Doanh thu thuần sáu tháng tăng 14,5%, lợi nhuận sau thuế tăng 18,9%. Giải trình này chỉ có cho 6 tháng; báo cáo không cho biết mức giá cước cụ thể và không có giải trình riêng của quý 3.
Đòn bẩy của chu kỳ cước
Biên gộp theo quý (trên 100 đồng cước): quý 3/2026 (chưa kiểm toán) 35,5; quý 2 là 41,4; quý 1 là 39,1; quý 2/2025 cao nhất chín quý, 44,4; quý 3/2024 chỉ 34,8. Quý 3 so với quý 2: doanh thu giảm 7,4%, giá vốn tăng 1,9%, lợi nhuận gộp giảm 20,7%, gấp 2,8 lần mức giảm doanh thu. Năm 2023 so với 2022: doanh thu co lại 18,5%, giá vốn vẫn nhích lên 12,2%, lợi nhuận gộp rơi 57,0%, gấp 3,1 lần.
Theo năm: biên gộp 9 tháng 2026 (chưa kiểm toán) là 38,8%; năm 2023 tụt xuống 23,4%; năm 2022, đỉnh chu kỳ, 44,4%; năm 2020, trước đợt cước tăng, chỉ 20,1%. Lợi nhuận cổ đông công ty mẹ: 9 tháng 2026 là 1.001 tỷ, hơn cùng kỳ 11,3%; cả năm 2025 là 1.207 tỷ; năm 2023 chỉ 385 tỷ so với 822 tỷ năm 2022; năm 2020 là 138 tỷ.

Chi phí nào không co theo cước? (GIẢ THUYẾT.) Tâm An chia chi phí một chuyến làm ba nhóm: gần như cố định theo tàu (khấu hao 10,9, nhân công 11,4, lãi vay 2,2 đồng trên 100 đồng cước); đổi theo chuyến và giá (nhiên liệu 21,8 và mua ngoài 20,0); chưa rõ (trong mua ngoài, bao nhiêu là phí cảng, bao nhiêu là thuê tàu). Đây là phân loại của Tâm An, không phải số liệu công bố.
Báo cáo bộ phận: mảng nào giữ lại nhiều lợi nhuận gộp?
Theo thuyết minh 29 của báo cáo quý 3 (chưa kiểm toán): khai thác tàu bán ra 1.066,1 tỷ; kết quả bộ phận (doanh thu trừ giá vốn) của tàu 429,3 tỷ, cảng 22,9 tỷ, các lĩnh vực khác 52,1 tỷ. Tàu chiếm 75,1% doanh thu nhưng 85,1% lợi nhuận gộp; cảng 7,0% doanh thu và 4,5% lợi nhuận gộp; các lĩnh vực khác 17,9% doanh thu nhưng 10,3% lợi nhuận gộp. Biên từng mảng: tàu 40,3% (cùng kỳ 39,9%); cảng nhảy từ 0,3% lên 23,1% khi doanh thu cảng tăng 19,6%; các lĩnh vực khác tụt từ 36,4% xuống 20,5%. Cầu lợi nhuận gộp quý 3: từ 496 lên 504 tỷ; tàu thêm 27,4 tỷ, cảng thêm 22,6 tỷ, các lĩnh vực khác giảm 41,7 tỷ; ba mảng cộng lại chỉ thêm 8,4 tỷ dù doanh thu tăng 5,3%.

Đội tàu và sản lượng
Cuối năm 2025, đội tàu 18 chiếc (sức chở 29.400 TEU), hai chiếc là tàu cũ mới nhận. Công ty nêu đã ký đóng mới bốn tàu 3.000 TEU; cùng cổ đông VSC, công ty lập liên doanh hai tàu 7.100 TEU, Hải An sở hữu 40%. Sản lượng năm 2025: tàu 675.056 TEU, cảng 585.765 TEU, depot 180.161 TEU.
Tiền thật đi đâu?
Chín tháng 2026 (chưa kiểm toán): dòng tiền kinh doanh 1.620 tỷ (cùng kỳ 1.456 tỷ); chi mua sắm, xây dựng tài sản giảm còn 942 tỷ (từ 1.283 tỷ); vay mới tăng gấp ba lên 1.379 tỷ (từ 457 tỷ); trả nợ gốc vay 607 tỷ. Từ lợi nhuận trước thuế 1.466 tỷ, cộng khấu hao 473 tỷ (khoản chi không ra tiền), điều chỉnh khác cộng 57 tỷ, vốn lưu động chỉ thêm 5,8 tỷ; trừ lãi vay đã trả 99 tỷ, thuế đã nộp 265 tỷ, chi khác 18 tỷ, còn 1.620 tỷ.
Trên bảng cân đối, tài sản cố định giảm còn 4.662 tỷ vì khấu hao, nhưng khoản trả trước dài hạn cho người bán tăng gấp 2,3 lần, lên 1.603 tỷ. Công ty nêu đã ký đóng mới tàu; việc nối hai điều này là giả thuyết, vì báo cáo không nêu người bán là xưởng đóng tàu. Tổng vay 2.599 tỷ (thêm 399 tỷ); tiền 1.163 tỷ.
Cước đang ở đâu của chu kỳ? Rủi ro và điểm tựa công ty nêu
Công ty nêu sổ đặt đóng tàu container bằng khoảng 30% đội tàu đang chạy; riêng năm 2026 thêm khoảng 1,4 triệu TEU, gần 5% năng lực toàn cầu; tàu quay lại Biển Đỏ có thể thêm tới 10% năng lực hiệu dụng và cước có xu hướng giảm mạnh; quy định xanh của IMO buộc giảm tốc, cải hoán, đổi nhiên liệu. Điểm tựa công ty nêu: đội tàu 18 chiếc; cảng và depot; quan hệ hãng tàu (tổng đại lý SM Line, hợp tác ONE); năm 2025 sản lượng đạt 98,3% kế hoạch nhưng lợi nhuận mẹ đạt 105,8%. Bài chưa đánh giá khả năng bị thay thế.
GIẢ THUYẾT của Tâm An chia ba nhóm: cấu trúc (đội tàu, cảng và depot, những tài sản khó dựng lại nhanh); tạm thời (mức cước, phụ thu EBS và biên gộp ở đỉnh chu kỳ như 44,4% năm 2022); chưa rõ (tỷ lệ tàu cho thuê định hạn so với tự khai thác, và hợp đồng thuê hết hạn trong năm 2026).
Kết luận có điều kiện
Một trăm đồng cước quý 3: nhiên liệu và mua ngoài lấy 41,8 đồng, nhân công và khấu hao 22,3, còn 32,3 trước lãi vay và thuế; về cổ đông mẹ 23,1. Lợi nhuận lên xuống mạnh hơn cước vì chi phí chạy tàu không co theo cước: đó là giả thuyết. Quý 3 so với quý 2: doanh thu giảm 7,4%, lợi nhuận gộp giảm 20,7%.
Báo cáo không cho biết
- Mua ngoài gồm phí cảng bao nhiêu, thuê tàu bao nhiêu.
- Giá cước thực thu theo tuyến.
- Tỷ lệ tàu cho thuê định hạn.
- Nguyên nhân từng khoản chi quý 3 (không có giải trình riêng của quý 3).
Số bị loại vì lệch nguồn
- Chi phí quản lý quý 4/2024 (86,8 tỷ, cao gấp đôi các quý lân cận): không dùng để so sánh giữa các quý.
- Số quý 2018–2024 (trừ quý 3 và quý 4/2024) không có trong cơ sở dữ liệu quý nên chu kỳ nhiều năm chỉ dùng số năm kiểm toán.
- Lợi nhuận mẹ 2025: báo cáo kiểm toán 1.206,5 tỷ, báo cáo thường niên ghi tròn 1.206 tỷ; bài hiện 1.207 tỷ (làm tròn đúng).
- Báo cáo bộ phận chỉ có doanh thu, giá vốn, kết quả bộ phận (không có lợi nhuận sau thuế từng mảng) và chỉ cho quý 3 và 6 tháng; quý 1, quý 2 theo mảng không dùng.
- Mục "chi phí nguyên liệu, vật liệu" trong thuyết minh được đọc là "nhiên liệu và vật liệu"; công ty không tách riêng nhiên liệu.
Ranh giới phân tích
Bài mang tính giáo dục về cách đọc báo cáo tài chính. Không định giá, không khuyến nghị mua, bán hay nắm giữ, không dự báo giá cước hay kết quả kinh doanh. Số quý 3/2026 chưa kiểm toán. Phân loại chi phí cố định, biến đổi và nối khoản trả trước dài hạn với đóng tàu là giả thuyết của Tâm An. Luôn đối chiếu báo cáo gốc do doanh nghiệp công bố. Tâm An Chứng Khoán không liên kết với Hải An.
Chương của video đi kèm
- 00:00 Nghịch lý quý 3/2026: doanh thu giảm 7,4%, giá vốn tăng 1,9%
- 00:16 Ba chân kiếm tiền của Hải An
- 00:41 100 đồng cước = 100 ô container: tiền đi đâu
- 01:00 Trang gốc: chi phí theo yếu tố
- 01:17 Từ phần còn lại đến cổ đông công ty mẹ
- 01:37 Khoản chi nào ăn vào cước
- 02:01 Công ty giải thích: cước bình quân, phụ thu EBS, tàu mới
- 02:20 Biên gộp 9 quý
- 02:39 Đòn bẩy của chu kỳ cước
- 03:03 Biên gộp theo năm 2018–2026
- 03:20 Lợi nhuận cổ đông mẹ theo năm
- 03:42 Chi phí nào không co theo cước
- 04:11 Trang gốc: báo cáo bộ phận
- 04:29 Mảng nào giữ lại nhiều lợi nhuận gộp
- 05:18 Tàu làm ra cước: đội tàu, tàu đặt đóng, sản lượng
- 05:54 Tiền thật đi đâu
- 06:44 Bảng cân đối: trả trước dài hạn, vay
- 07:04 Cước đang ở đâu của chu kỳ
- 07:33 Điểm tựa công ty nêu
- 07:54 Thực sự hay tạm thời (giả thuyết)
- 08:15 Điều báo cáo không cho biết
- 08:30 Trả lời: tiền của một chuyến container đi đâu
Đọc thêm
- Trang cổ phiếu: Khám phá HAH qua các câu hỏi trực quan
- Hồ sơ doanh nghiệp HAH và phân tích quý 3/2026 của HAH
- Tập tiếp theo: Vincom Retail (VRE)
- Toàn bộ trục: Giải mã mô hình kinh doanh
Nội dung giáo dục, không phải khuyến nghị đầu tư. Số liệu có thể sai khác nhỏ do làm tròn.
Các tập khác của loạt Giải mã mô hình kinh doanh
- Tập 1: Bí mật nào giữ Vinamilk ở ngôi đầu ngành sữa? Điều tra bằng số liệu
- Tập 2: Cùng bán thép, vì sao Hòa Phát (HPG) khác? Đối đầu Hoa Sen, Nam Kim
- Tập 3: Nếu Gemalink dừng hoạt động, lợi nhuận Gemadept (GMD) mất bao nhiêu?
- Tập 4: PNJ: 100 đồng doanh thu đi qua những khâu nào mới còn 8,1 đồng lãi?
- Tập 5: Hào kinh tế của FPT nằm ở đâu? Rộng ra hay hẹp lại theo số liệu
- Tập 6: SAB: 100 đồng doanh thu đi qua những khâu nào mới còn 18,8 đồng lãi?
- Tập 7: PLX: 100 đồng doanh thu xăng dầu còn lại bao nhiêu?
- Tập 8: VHC: 100 đồng doanh thu cá tra còn lại bao nhiêu?
- Tập 9: DCM Đạm Cà Mau: doanh thu gần gấp đôi, lợi nhuận chỉ tăng 32%?
- Tập 10: REE: hạ tầng nước 0,8% doanh thu nhưng 10,9% lợi nhuận
- Tập 12: VRE: doanh thu giảm 1,1% nhưng lợi nhuận tăng 57,4%
- Tập 14: SSI quý 3/2026: môi giới giảm 62,1% nhưng cho vay tăng 10,9%
- Tập 15: PV Power (POW): lãi 9 tháng 2026 +216% nhưng tiền kinh doanh -20%
- Tập 16: GVR quý 3/2026: doanh thu +2,3%, lợi nhuận +68,2% – từ cao su hay KCN?
- Tập 17: VCB quý 3/2026: lợi nhuận trước dự phòng +44,8%, sau thuế +0,2%
- Tập 18: BVH quý 3/2026: bảo hiểm gộp âm 512 tỷ, lợi nhuận sau thuế vẫn +6,2%
- Tập 19: PC1: doanh thu giảm 20,1%, lợi nhuận gộp tăng 6,2%
- Tập 20: IDC quý 3/2026: lãi sau thuế -44,9% – tiền thuê đất ghi doanh thu ra sao?
- Tập 21: PVT quý 3/2026: thương mại bán thêm 38,8% nhưng lãi gộp giảm 7,0%
- Tập 22: FRT: lợi nhuận quý 3 gấp 2,1 lần nhưng dòng tiền âm 1.356 tỷ
- Tập 23: MSN: lãi 9 tháng gấp 2,3 lần nhưng tiền kinh doanh giảm
- Tập 24: GAS quý 3/2026: doanh thu +11,3%, lợi nhuận +74,9% – tiền của khí đi đâu?
- Tập 25: ACV quý 3/2026: phi hàng không +7,3%, lợi nhuận -35,1%, vì sao?
- Tập 26: VTP 9 tháng 2026: lãi gộp +21,2% nhưng lãi sau thuế -14,0%
- Tập 27: VHM quý 3/2026: lợi nhuận gộp +47,5 nghìn tỷ, sau thuế chỉ +18,6 nghìn tỷ
Xem toàn bộ loạt tại thẻ Giải mã mô hình kinh doanh.





