Bài này thuộc hub Đọc báo cáo tài chính — loạt kiến thức đọc báo cáo tài chính nâng cao, không gắn mã cổ phiếu. Tín hiệu trong báo cáo chỉ để sàng lọc, không phải kết luận về một doanh nghiệp cụ thể.
Câu trả lời ngắn
Lãi thanh lý tài sản hoặc thoái vốn là chênh lệch giữa giá bán và giá trị ghi sổ, sau chi phí bán. Nó vào lợi nhuận ngay khi bán, kể cả khi người mua chưa trả đủ tiền, và là lãi một lần: tài sản đã bán thì năm sau không còn để bán nữa. Muốn biết đã thu tiền chưa, hãy nhìn ba chỗ: tiền thu ở hoạt động đầu tư, khoản phải thu từ thanh lý trong thuyết minh, và dòng trừ lãi đầu tư ở phần điều chỉnh của báo cáo lưu chuyển tiền tệ. Trong ví dụ giả định bên dưới, lợi nhuận trước thuế tăng 74%, 97% mức tăng đến từ hai giao dịch bán, và mới khoảng 17% lãi của hai giao dịch đó có tiền về. Đây là cách đọc, chưa phải kết luận về doanh nghiệp nào.
Sơ đồ minh hoạ, số liệu giả định.
Lãi này nằm ở dòng nào
Theo hướng dẫn lập báo cáo kết quả kinh doanh của Thông tư 99, vị trí phụ thuộc loại tài sản bán.
- Tài sản cố định (nhà xưởng, máy móc): dòng ghi là phần chênh lệch, không phải tổng tiền bán. Thu cao hơn giá trị còn lại cộng chi phí thanh lý thì phần chênh vào thu nhập khác (mã 31); thấp hơn thì vào chi phí khác (mã 32).
- Bất động sản đầu tư: mẫu có dòng riêng "Lãi/lỗ của hoạt động bán, thanh lý bất động sản đầu tư" (mã 21), nằm trong công thức lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh (mã 30 = 20 + 21 + 22 - (23 + 25 + 26)). Vì vậy lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh chưa chắc là phần lặp lại.
- Khoản đầu tư vào công ty con, liên doanh, liên kết và đầu tư khác: theo nguyên tắc tài khoản doanh thu hoạt động tài chính, lãi chuyển nhượng vốn khi thanh lý các khoản vốn góp là doanh thu hoạt động tài chính (mã 22), bằng giá bán trừ giá trị ghi sổ. Lỗ thì vào chi phí tài chính (mã 23).
Báo cáo năm 2025 lập theo Thông tư 200, từ năm tài chính 2026 theo Thông tư 99 với mã số đánh lại; bài dùng tên và mã theo mẫu năm Thông tư 99, không so mã giữa hai kỳ. Báo cáo hợp nhất có cách tính riêng khi thanh lý công ty con, bài không bàn. Giao dịch cụ thể ở dòng nào, mở thuyết minh.
Vì sao là lãi một lần
Theo văn bản chuẩn mực doanh thu và thu nhập khác (VAS 14), khoản thu về thanh lý, nhượng bán tài sản cố định thuộc thu nhập khác, mô tả là các khoản thu từ hoạt động xảy ra không thường xuyên, ngoài các hoạt động tạo ra doanh thu. Lôgic thì đơn giản: nhà xưởng cũ đã bán thì năm sau không còn để bán. Muốn có lãi tương tự, phải còn tài sản hoặc khoản đầu tư khác để bán.
"Một lần" là cách đọc, không phải điều khoản: với doanh nghiệp mua bán bất động sản hay danh mục là việc thường xuyên, các khoản này có thể xuất hiện đều, khi đó hãy xem nhiều năm. Còn khi lợi nhuận nhảy lên đúng năm có giao dịch bán, hãy tách phần đó ra trước khi nói về xu hướng. Biên lợi nhuận tăng vọt vì cùng lý do xem bài biên lợi nhuận thay đổi bất thường.
Ghi nhận lúc bán, tiền có thể về sau
Theo văn bản chuẩn mực, khoản thu về thanh lý tài sản cố định là tổng số tiền đã thu và sẽ thu được của người mua, nên lãi được ghi cả phần người mua chưa trả. Phần chưa trả nằm ở khoản phải thu: theo nguyên tắc nợ phải thu của Thông tư 99, phải thu về thanh lý, nhượng bán tài sản (tài sản cố định, bất động sản đầu tư, các khoản đầu tư tài chính) thuộc nhóm phải thu của khách hàng, nên muốn thấy phải mở thuyết minh phải thu. Loại phải thu này xem thêm bài phải thu không đến từ bán hàng. Nếu người mua trả bằng tài sản thay vì tiền, lãi vẫn có mà tiền thì không: hướng dẫn của Thông tư 99 loại phần thu bằng tài sản phi tiền tệ khỏi hai dòng tiền thu.
Ba chỗ kiểm tra đã thu tiền chưa
1. Tiền thu ở hoạt động đầu tư. Tiền bán tài sản không nằm trong dòng tiền kinh doanh. Theo hướng dẫn của Thông tư 99, dòng "Tiền thu từ thanh lý, nhượng bán TSCĐ và các tài sản dài hạn khác" (mã 22) là số thuần, tiền thu trừ tiền chi cho thanh lý; không gồm số phải thu chưa thu được trong kỳ, nhưng gồm tiền thu hồi các khoản phải thu liên quan trực tiếp tới thanh lý. Dòng "Tiền thu hồi đầu tư góp vốn vào đơn vị khác" (mã 26) là tiền thu hồi do bán lại hoặc thanh lý, kể cả tiền thu nợ bán công cụ vốn từ kỳ trước. Với thanh lý công ty con, VAS 24 xếp luồng tiền vào hoạt động đầu tư, theo số thuần.
2. Phải thu và thuyết minh. Tìm giá bán, người mua, lịch thanh toán và số còn phải thu. Người mua là bên liên quan chỉ là lý do đọc kỹ hơn, chưa phải để kết luận.
3. Cầu nối từ lãi sang dòng tiền kinh doanh. Ở báo cáo lưu chuyển tiền tệ gián tiếp, dòng "Lãi/lỗ từ hoạt động đầu tư, tài chính" (mã 05) gồm lãi, lỗ thanh lý tài sản cố định và bất động sản đầu tư; lãi, lỗ bán hoặc thu hồi các khoản đầu tư tài chính (không gồm mua bán chứng khoán kinh doanh) như công ty con, liên doanh, liên kết; cùng lãi cho vay, lãi tiền gửi, cổ tức. Số này được trừ khỏi lợi nhuận trước thuế nếu là lãi. Hệ quả: tỷ lệ dòng tiền kinh doanh trên lợi nhuận thấp đi dù tiền kinh doanh không yếu. Dòng này gộp nhiều loại nên cần thuyết minh để tách phần thanh lý và thoái vốn.
Hãy so tiền thu với giá bán, đừng so với lãi: tiền thu gồm cả phần hoàn lại giá trị ghi sổ. Chênh lệch giữa hai số là phải thu hoặc thu bằng tài sản.
Sơ đồ khái niệm theo hướng dẫn lập báo cáo của Thông tư 99.
Ví dụ minh hoạ: công ty Giang giả định
Đơn vị tỷ đồng, số liệu giả định, tính lại bằng Python, bỏ qua thuế. Công ty Giang (sản xuất) năm N có hai giao dịch: bán nhà xưởng cũ giá 82, giá trị còn lại 41, chi phí thanh lý 3 trả bằng tiền, lãi 38; và bán hết phần vốn tại một công ty liên kết giả định giá 100, ghi sổ 69, lãi 31.
| Chỉ tiêu (tên và mã theo mẫu năm Thông tư 99) | Năm N-1 | Năm N |
|---|---|---|
| Lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh (30) | 92 | 128 |
| Trong đó lãi thoái vốn (ghi ở doanh thu tài chính) | 0 | 31 |
| Lợi nhuận khác (40) | 4 | 39 |
| Trong đó lãi thanh lý nhà xưởng | 0 | 38 |
| Lợi nhuận kế toán trước thuế (50 = 30 + 40) | 96 | 167 |
| Phần lặp lại (50 trừ hai lãi một lần) | 96 | 98 |
Lợi nhuận trước thuế tăng 71, tức 74,0%. Hai lãi một lần cộng 69, bằng 97,2% mức tăng và 41,3% lợi nhuận năm N. Bỏ chúng, phần lặp lại chỉ tăng từ 96 lên 98, tức 2,1%. Riêng dòng lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh tăng 39,1% (92 lên 128), trong đó lãi thoái vốn chiếm 24,2% của 128: đọc riêng dòng này dễ tưởng kinh doanh tốt lên nhiều.
Nhìn sang tiền:
| Thanh lý nhà xưởng | Thoái vốn | Cộng | |
|---|---|---|---|
| Giá bán | 82 | 100 | 182 |
| Tiền đã thu trong năm | 56 | 60 | 116 |
| Còn phải thu | 26 | 40 | 66 |
| Lãi ghi nhận | 38 | 31 | 69 |
| Dòng báo cáo lưu chuyển tiền tệ (đầu tư) | mã 22: 53 | mã 26: 60 | 113 |
Kiểm cộng: 82 + 100 = 182; 56 + 60 = 116; 26 + 40 = 66; mã 22 là 56 trừ chi phí thanh lý 3 bằng 53. Đã thu 116 trên giá bán 182 là 63,7%.
Giả sử tiền thu trước hết hoàn lại giá trị ghi sổ và chi phí, phần còn lại mới là lãi có tiền (quy ước minh hoạ của Tâm An, không phải quy định). Nhà xưởng: ghi sổ cộng chi phí là 44, thu 56, nên 12 lãi có tiền, 26 chưa. Thoái vốn: ghi sổ 69, thu mới 60, nên chưa đồng lãi nào có tiền. Lợi nhuận 167 tách thành ba phần: 98 lặp lại (58,7%), 12 một lần đã có tiền (7,2%) và 57 một lần chưa có tiền (34,1%). Nếu 66 phải thu không thu được, tiền thu 116 chỉ hơn ghi sổ cộng chi phí 113 đúng 3: lãi thực còn 3 trên 69.
Số liệu giả định, tính lại bằng Python.
Cầu nối sang dòng tiền kinh doanh (gián tiếp, bỏ qua thuế): lợi nhuận trước thuế 167, cộng khấu hao 28, trừ lãi thanh lý và thoái vốn 69, trừ thay đổi vốn lưu động 9 (giả định chỉ gồm hoạt động kinh doanh), bằng 117. So với lợi nhuận trước thuế là 70,1%, trông yếu; so với lãi lặp lại 98 là 119,4%, chênh chủ yếu nhờ khấu hao. Hai số 53 và 60 (cộng 113) nằm ở hoạt động đầu tư, ngoài 117.
Chưa thể nói tốt hay xấu: bán nhà xưởng để tái cơ cấu hay thoái vốn để trả nợ là quyết định hợp lý. Điều đọc được chỉ là lãi năm N chưa phải mức bình thường.
Cách đọc trên báo cáo
- Tách khoản một lần: trong thuyết minh thu nhập khác và doanh thu hoạt động tài chính, tìm khoản thanh lý, nhượng bán, chuyển nhượng vốn; hỏi lợi nhuận tăng bao nhiêu nếu bỏ khoản này.
- Dòng tiền đầu tư: xem mã 22, mã 26 và so tiền thu với giá bán nêu trong thuyết minh.
- Phải thu: tìm phải thu thanh lý, kỳ hạn thanh toán và người mua.
- Cầu nối: đọc dòng điều chỉnh lãi, lỗ hoạt động đầu tư; so dòng tiền kinh doanh với lợi nhuận đã trừ khoản một lần. Bộ câu hỏi soát lãi xem bài mười câu hỏi phân biệt lãi thật và lãi trên giấy.
- Năm sau: phải thu được thu thì tiền đầu tư tăng mà không có lãi mới; không thu được thì xem dự phòng.
Áp dụng cho từng mã. Khi có báo cáo thật, hệ thống của Tâm An dùng kiến thức này ở trục phân tích theo mã để tách khoản thanh lý, thoái vốn khỏi lợi nhuận và gợi ý mở thuyết minh; chỉ là công cụ sàng lọc.
Điểm cần cẩn trọng
- Công ty Giang, mọi số liệu và thứ tự thu tiền đều là giả định; quy ước tiền thu hoàn vốn trước là cách đọc của Tâm An, hợp đồng có thể quy định khác.
- Bài bỏ qua thuế và chưa đọc mẫu báo cáo hợp nhất nên không bàn lãi, lỗ khi thanh lý công ty con trên báo cáo hợp nhất.
- Bài viết cho doanh nghiệp phi tài chính; ngân hàng, bảo hiểm, công ty chứng khoán có cách trình bày riêng.
Đừng nói quá
- Không viết "lãi thanh lý là lãi xấu": thanh lý theo kế hoạch tái cơ cấu hay trả nợ bằng tiền thoái vốn là quyết định hợp lý; vấn đề chỉ là coi lãi một lần như lợi nhuận bình thường.
- Không coi 97%, 41% hay 34% làm ngưỡng: đó là phép chia minh hoạ.
- Không suy từ phải thu chưa thu ra người mua không trả được: trả chậm thường là điều khoản thoả thuận.
- Không suy ra doanh nghiệp thật từ ví dụ; bài không phải khuyến nghị đầu tư.
Tín hiệu không phải kết luận
Lãi một lần chiếm phần lớn mức tăng, phải thu thanh lý lớn so với lãi, hay người mua là bên liên quan đều là tín hiệu để mở thuyết minh, chưa phải bằng chứng về điều gì của doanh nghiệp. Mỗi trường hợp có nguyên nhân hợp lý khác.
Căn cứ
Căn cứ kiểm ngày 14/10/2026; các mẫu và hướng dẫn của Thông tư 99 được đọc nguyên văn từ bản Công báo, truy cập ngày 26/10/2026.
- Thông tư 99/2025/TT-BTC (27/10/2025, hiệu lực 01/01/2026), Công báo ngày 16/11/2025 (mức A): hướng dẫn lập báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (mã 21, 22, 23, 30, 31, 32) và lưu chuyển tiền tệ (mã 05, 22, 26); nguyên tắc tài khoản 515, 635, 711, 811; nguyên tắc nợ phải thu.
- VAS 14 và VAS 24: bản sao nguyên văn (mức B), chỉ dùng đoạn đã nêu.
- Cách đọc, quy ước hoàn vốn trước và số liệu ví dụ là của Tâm An, tự đặt, tính lại bằng Python; không phải chuẩn hay quy định.
Đọc thêm
- Chất lượng lợi nhuận là gì? (trụ cột)
- Thu nhập khác và chi phí khác
- Hoàn nhập dự phòng làm lợi nhuận tăng thế nào
- Mười câu hỏi phân biệt lãi thật và lãi trên giấy
- Biên lợi nhuận thay đổi bất thường
- Phải thu không đến từ bán hàng
Cả chuỗi: chuyên mục Đọc báo cáo tài chính. Bạn có thể tải file PDF đầy đủ của series, miễn phí, tại trang tamanchungkhoan.vn/bctc.
Lãi thanh lý tài sản và thoái vốn là chênh lệch giữa giá bán và giá trị ghi sổ, ghi vào lợi nhuận ngay lúc bán dù tiền chưa về, nên là lãi một lần. Theo Thông tư 99, lãi thanh lý tài sản cố định nằm ở thu nhập khác, lãi chuyển nhượng vốn ở doanh thu hoạt động tài chính, lãi bán bất động sản đầu tư ở dòng riêng; tiền thu nằm ở hoạt động đầu tư và lãi bị trừ khỏi dòng tiền kinh doanh. Ba chỗ kiểm tra đã thu tiền chưa: tiền thu ở dòng đầu tư, phải thu thanh lý trong thuyết minh, và cầu nối từ lãi sang dòng tiền. Ví dụ giả định: công ty Giang có lợi nhuận trước thuế tăng từ 96 lên 167; hai giao dịch bán đóng góp 69, trong đó mới 12 có tiền về. Bỏ khoản một lần, lãi chỉ tăng 2,1%. Bán tài sản để tái cơ cấu có thể hoàn toàn hợp lý. Đây chỉ là tín hiệu để mở thuyết minh, chưa phải kết luận và không phải khuyến nghị đầu tư.
Nội dung mang tính giáo dục, không phải tư vấn đầu tư. Tín hiệu và mô hình chỉ để sàng lọc, không phải kết luận. Căn cứ pháp lý có thể thay đổi; luôn đối chiếu văn bản hiện hành.



