Khái niệm cơ bản về RSI đã được giải thích trong bài RSI là gì?. Bài này thuộc chuỗi bài về RSI, đi sâu vào 1 câu hỏi cụ thể và trình bày các quan điểm khác nhau của giới phân tích kỹ thuật — đây là quan điểm tham khảo, không phải khẳng định.
⚠️ Lưu ý trước khi đọc tiếp
Mọi chỉ báo kỹ thuật — kể cả chỉ báo trong bài này — chỉ thực sự đúng khi được đọc trong đúng bối cảnh Pha dòng tiền và cấu trúc thị trường của từng mã. Tách rời khỏi bối cảnh này, cùng 1 tín hiệu có thể đúng với mã này nhưng sai hoàn toàn với mã khác.
RSI khi thị trường tạo đáy: hai câu hỏi hay bị gộp làm một
Câu trả lời ngắn
Bài này trả lời hai câu hỏi thường đi cùng nhau: (1) khi thị trường tạo đáy, vùng quá bán (RSI dưới 30) xuất hiện sớm bao lâu trước đáy giá; (2) RSI có tạo đáy trước giá hay không.
Các tài liệu trong kho tri thức của Tâm An chia thành hai hướng. Một số tài liệu, bắt đầu từ cách mô tả của chính Wilder, nói RSI thường lập đáy dưới 30 và thường lập trước biểu đồ giá. Một số tài liệu khác nhấn mạnh “đáy là một quá trình”: giá không nhất thiết chạm đáy ngay khi RSI báo quá bán. Kho tài liệu hiện chưa có số liệu thống kê nào cho biết RSI báo trước đáy giá bao nhiêu phiên, hay trong bao nhiêu phần trăm trường hợp.
Vì vậy chúng tôi tự đo trên một chỉ số: 12 đáy lớn của VN-Index từ năm 2006. Kết quả mô tả: cả 12 đáy đều có RSI dưới 30 trong chặng giảm cuối, nhưng lần dưới 30 đầu tiên cách đáy giá từ 0 đến 78 phiên (trung vị 14 phiên), và sau lần đó giá còn giảm thêm từ 0% đến 48,5%. RSI thấp nhất trong 40 phiên trước đáy rơi đúng ngày đáy giá ở 6/12 đáy và sớm hơn ở 6/12 đáy. Tất cả chỉ nhìn thấy sau khi đáy đã xảy ra; bài này không đưa ra quy tắc dùng được theo thời gian thực. Cách đọc phân kỳ (giá đáy thấp hơn, RSI đáy cao hơn) đã có ở bài phân kỳ RSI nên không nhắc lại ở đây.
Các quan điểm về RSI và đáy thị trường
Quan điểm 1: RSI thường lập đáy dưới 30, và lập trước giá
Phần mô tả bài viết năm 1986 của Wilder tóm lại rằng đỉnh và đáy được chỉ báo khi RSI vượt lên trên 70 hoặc rơi xuống dưới 30. Một sách tham khảo kinh điển về phân tích kỹ thuật viết gần như vậy và thêm rằng RSI thường lập các đỉnh, đáy đó trước biểu đồ giá. Một tài liệu giáo dục xếp RSI vào nhóm chỉ báo “dẫn” (leading), tức nhóm được thiết kế để đi trước giá. Một bài phân tích thị trường nêu niềm tin chung rằng động lượng đảo chiều trước giá, giống quả bóng ném lên chậm lại trước khi rơi. Một tác giả khác mô tả trình tự: RSI chạm cực trị, động lượng yếu dần, xuất hiện phân kỳ, rồi giá mới gãy.
Cần đọc đúng tầm các nhận định này. Chúng là nhận định kinh nghiệm hoặc cách phân loại; chính một tài liệu viết là “người ta tin”, không kèm bằng chứng. Cách nói của Wilder năm 1986 mang tính tuyệt đối (“đáy được chỉ báo khi RSI dưới 30”), và một số tài liệu hiện đại phản biện lại cách nói đó.
Quan điểm 2: đáy là một quá trình, không phải một điểm
Một tài liệu giáo dục minh hoạ bằng một cổ phiếu Mỹ: đáy hình thành dần sau tín hiệu quá bán, và đáy cuối không trùng với lần quá bán đầu tiên. Đó là ví dụ do tác giả chọn, không phải thống kê. Tài liệu về chiến lược RSI(2) còn ghi rõ chiến lược này không được thiết kế để tìm đỉnh hay đáy lớn: nó là cách tham gia xu hướng đang có trong ngắn hạn.
Quan điểm 3: đáy chỉ được xác nhận khi giá và vùng RSI đổi trạng thái
Một tác giả mô tả cách xác nhận đáy qua ví dụ một cổ phiếu Mỹ: giá phá lên trên EMA21 rồi SMA50, còn RSI vượt 50 rồi 60 khi người mua bắt đầu tin tưởng. Một bài trong tạp chí chuyên ngành, trích lại một bài trình bày khác, cho rằng sau xu hướng giảm kéo dài và RSI dưới 30, một cú vọt của RSI lên trên 70 phản ánh thay đổi rõ rệt trong động lực giá. Cách đọc này không cố bắt đáy: nó chờ RSI đổi vùng. Phần ý nghĩa của việc RSI rời vùng thấp được bàn ở bài RSI khi xu hướng chuyển pha: thủng 40 và vượt 60.
Ba quan điểm có mâu thuẫn thật không?
Phần lớn là trả lời ba câu hỏi khác nhau. Quan điểm 1 hỏi “RSI cực trị có đi cùng đáy không”. Quan điểm 2 hỏi “đáy giá xảy ra lúc nào so với tín hiệu quá bán đầu tiên”. Quan điểm 3 hỏi “khi nào mới đủ chắc để nói đáy đã qua”. Chỗ thực sự trái nhau là mức độ chắc chắn: lối nói của Wilder năm 1986 nghe như quy luật, còn các tài liệu còn lại đều kèm điều kiện hoặc cảnh báo.
Vì sao RSI có thể đáy trước giá, và vì sao không nhất thiết
(Phần suy luận của Tâm An từ công thức Wilder, không phải từ nguồn.) RSI không đọc “giá đang thấp”; nó đọc tốc độ giảm gần đây so với tốc độ tăng gần đây, qua trung bình mức giảm và trung bình mức tăng kiểu Wilder. Nếu giá tiếp tục trượt xuống nhưng mỗi phiên giảm nhỏ dần, trung bình mức giảm co lại và RSI có thể nhích lên dù giá đóng cửa vẫn tạo mức thấp mới. Ngược lại, nếu đợt bán tháo dồn vào chính những phiên cuối, trung bình mức giảm vẫn đang phình ra đúng ngày giá chạm đáy, và RSI thấp nhất rơi cùng ngày. Cả hai kịch bản đều xuất hiện trong số đo bên dưới (xem ví dụ 2022 và 2012). Cách tính chi tiết có ở bài công thức RSI của Wilder và bài RSI đo lường điều gì.
Số đo trên VN-Index: 12 đáy lớn từ năm 2006
Cách đo (để bạn có thể kiểm lại):
- Đáy lớn = điểm đóng cửa thấp nhất của một chặng giảm ít nhất 20% (zigzag trên giá đóng cửa), xét từ đầu năm 2006. Chặng chỉ được xác nhận khi giá đã bật lên ít nhất 20% từ đáy, nghĩa là đáy chỉ được biết sau khi giá đã bật lên.
- RSI(14) kiểu Wilder, tính trên toàn bộ lịch sử của chỉ số.
- “RSI dưới 30 lần đầu” = phiên đầu tiên RSI dưới 30 kể từ lần RSI gần nhất còn từ 50 trở lên trước đáy.
- “RSI thấp nhất 40 phiên” = phiên có RSI thấp nhất trong 40 phiên tính đến ngày đáy. Cửa sổ 40 phiên là lựa chọn của chúng tôi.
| Ngày đáy | Đóng cửa | RSI ngày đáy | RSI dưới 30 lần đầu (cách đáy) | Giá giảm thêm từ đó | RSI thấp nhất 40 phiên |
|---|---|---|---|---|---|
| 02/08/2006 | 399,8 | 21,7 | 21/06/2006 (30 phiên) | −18,1% | cùng ngày đáy |
| 24/04/2007 | 905,5 | 27,7 | cùng ngày đáy | 0% | cùng ngày đáy |
| 06/08/2007 | 883,9 | 22,1 | 26/07/2007 (7 phiên) | −7,6% | 20,7 ngày 31/07/2007 (sớm 4 phiên) |
| 20/06/2008 | 366,0 | 17,8 | 21/02/2008 (78 phiên) | −48,5% | 6,5 ngày 11/06/2008 (sớm 7 phiên) |
| 24/02/2009 | 235,5 | 15,1 | 05/02/2009 (13 phiên) | −15,2% | cùng ngày đáy |
| 17/12/2009 | 434,9 | 27,5 | 26/11/2009 (15 phiên) | −9,9% | 25,2 ngày 11/12/2009 (sớm 4 phiên) |
| 25/08/2010 | 423,9 | 19,9 | 06/08/2010 (13 phiên) | −12,2% | 14,1 ngày 12/08/2010 (sớm 9 phiên) |
| 12/08/2011 | 383,9 | 26,7 | 01/08/2011 (9 phiên) | −4,5% | 23,5 ngày 03/08/2011 (sớm 7 phiên) |
| 06/01/2012 | 336,7 | 19,4 | 15/11/2011 (37 phiên) | −13,2% | cùng ngày đáy |
| 02/11/2012 | 375,3 | 28,4 | cùng ngày đáy | 0% | cùng ngày đáy |
| 24/03/2020 | 659,2 | 7,8 | 24/02/2020 (21 phiên) | −27,0% | cùng ngày đáy |
| 15/11/2022 | 911,9 | 24,6 | 26/09/2022 (36 phiên) | −22,3% | 17,2 ngày 04/10/2022 (sớm 30 phiên) |
Điều bảng này cho thấy (mô tả, trên một chỉ số):
- RSI ngày đáy từ 7,8 đến 28,4, cả 12 đáy đều dưới 30. Tuy vậy ba đáy chỉ vừa dưới ngưỡng (27,7; 27,5; 28,4), nên “đáy lớn thì RSI sâu” không đúng ở mọi lần.
- Lần RSI dưới 30 đầu tiên cách đáy 0, 0, 7, 9, 13, 13, 15, 21, 30, 36, 37 và 78 phiên (trung vị 14). Hai đáy (24/04/2007 và 02/11/2012) RSI chỉ xuống dưới 30 đúng ngày đáy; ở đáy 20/06/2008, lần RSI dưới 30 đầu tiên của chặng giảm cuối nằm cách đáy 78 phiên.
- Giá còn giảm thêm từ lần dưới 30 đầu tiên: 0% ở hai đáy nói trên, còn ở 10 đáy còn lại từ 4,5% đến 48,5% (trung vị của cả 12 đáy là −12,7%).
- RSI thấp nhất trong 40 phiên trước đáy rơi cùng ngày đáy giá ở 6/12 đáy, và sớm hơn từ 4 đến 30 phiên ở 6/12 đáy.
- Sau đáy, lần đầu RSI vượt 60 xuất hiện sau 9 đến 69 phiên (trung vị 14), lúc đó giá đã cao hơn đáy từ 4,2% đến 22,2%. Nói cách khác, một xác nhận kiểu “RSI trên 60” đến muộn hơn đáy một khoảng đáng kể.
Kết quả thay đổi theo cách chọn đáy
Khi đổi ngưỡng zigzag, tỷ lệ “RSI thấp nhất 40 phiên rơi sớm hơn đáy giá” thay đổi theo: ngưỡng 15% cho 23 đáy (sớm hơn 8, cùng ngày 15); 20% cho 12 đáy (sớm hơn 6, cùng ngày 6); 25% cho 7 đáy (sớm hơn 3, cùng ngày 4); 30% cho 6 đáy (sớm hơn 2, cùng ngày 4). Vì vậy không có “con số RSI đáy trước giá” cố định; nó phụ thuộc vào định nghĩa đáy và cửa sổ so sánh.
Thử trên năm cổ phiếu
Với HPG, FPT, VCB, SSI và MWG từ năm 2013 (zigzag 25% trên giá đóng cửa) có 35 đáy. RSI ngày đáy dưới 30 ở 28/35 đáy; RSI thấp nhất trong 40 phiên rơi cùng ngày đáy ở 18/35 và sớm hơn ở 17/35. Đây là số đo mô tả trên năm mã, không phải quy luật. Nó khá giống VN-Index ở điểm: khoảng một nửa số đáy có RSI thấp nhất rơi sớm hơn giá, nhưng độ sớm dao động rộng.
Chiều ngược lại: RSI dưới 30 có phải là đáy lớn không?
“Cả 12 đáy lớn đều có RSI dưới 30” không có nghĩa “RSI dưới 30 là đáy lớn”. Từ 2006, VN-Index có 43 đợt RSI dưới 30 (gộp các phiên cách nhau không quá 20 phiên thành một đợt), và RSI dưới 30 chiếm 5,5% số phiên. Chỉ 16 đợt có một đáy lớn nằm trong đợt hoặc trong 60 phiên sau khi đợt kết thúc; 27 đợt không có. (Mốc 60 phiên là lựa chọn của chúng tôi.) Chiều “đáy lớn có RSI dưới 30” và chiều “RSI dưới 30 là đáy lớn” là hai câu hỏi rất khác nhau; ý nghĩa của riêng ngưỡng 30 được bàn ở bài RSI dưới 30 có thực sự là quá bán không và bài có nên mua khi RSI dưới 30.
Điểm cần cẩn trọng
- Nhận biết hồi tố, không phải tín hiệu. Đáy chỉ được chọn sau khi giá bật lên 20%, nên không ai biết ở thời điểm đó đây là đáy. Kho tài liệu và chúng tôi chưa đo việc nhận biết theo thời gian thực.
- Các lựa chọn tuỳ ý. Ngưỡng 20%, cửa sổ 40 phiên và mốc 60 phiên đều là lựa chọn của chúng tôi; bảng trên cho thấy kết quả đổi theo ngưỡng.
- Mẫu nhỏ, một chỉ số, nhiều đáy gần nhau. Bảy trong 12 đáy nằm trong giai đoạn 2006–2010, khi quy mô và thanh khoản thị trường rất khác ngày nay.
- Quá bán sớm nghĩa là giá còn giảm. Ở 10/12 đáy, giá còn giảm thêm 4,5% đến 48,5% sau lần RSI dưới 30 đầu tiên. Con số này chỉ mô tả, không phải dự báo cho lần sau.
- RSI ngày, chu kỳ 14. Đổi chu kỳ hay khung tuần sẽ đổi kết quả (xem bài RSI khung ngày và khung tuần).
- Bối cảnh quyết định ý nghĩa. Một đợt RSI dưới 30 trong xu hướng giảm kéo dài khác với trong nhịp chỉnh của xu hướng tăng; xem bài RSI trong xu hướng giảm.
Một cách đọc có trật tự (suy luận của Tâm An)
Đây là cách sắp xếp của chúng tôi để tránh nhầm lẫn ở trên, không phải kết luận rút ra từ một nguồn riêng.
- Coi RSI dưới 30 là thông tin về tốc độ giảm, không phải thông tin “đáy đã tới”.
- Ghi lại mức RSI thấp nhất của đợt giảm, rồi quan sát xem khi giá tạo mức thấp mới thì RSI có thấp hơn mức đó không (đó là việc của phân kỳ, xem bài 7).
- Chờ xác nhận từ giá (cấu trúc đáy, vượt các đường trung bình) và từ việc RSI đổi vùng, đồng thời chấp nhận rằng xác nhận đến muộn: trong số đo trên, RSI vượt 60 chậm hơn đáy 9 đến 69 phiên.
- Đối chiếu Pha dòng tiền của mã hoặc của thị trường trước khi coi bất kỳ tín hiệu RSI nào là đủ.
Đừng nói quá
Tài liệu và số đo của bài này không chứng minh rằng:
- RSI luôn tạo đáy trước giá (VN-Index: 6/12 đáy; năm cổ phiếu: 17/35 đáy; tuỳ cách chọn đáy);
- RSI dưới 30 là tín hiệu đã chạm đáy, hoặc đáy lớn nào cũng có RSI sâu;
- khoảng cách từ lần quá bán đầu tiên đến đáy có thể ước lượng trước (từ 0 đến 78 phiên);
- việc 12/12 đáy lớn có RSI dưới 30 biến RSI dưới 30 thành tín hiệu đáy;
- nhận biết đáy theo thời gian thực bằng RSI hoạt động tốt (kho tài liệu hiện chưa có số liệu về điều này).
Ví dụ thực tế
Dữ liệu thật: giá đóng cửa VN-Index, RSI(14) theo công thức Wilder tính từ toàn bộ lịch sử chỉ số. Đây là các ví dụ minh hoạ cách đọc, không phải thống kê và không phải khuyến nghị.
VN-Index 2022: RSI chạm đáy trước giá 30 phiên
- 06/09/2022: đóng cửa 1.277,4, RSI 60,5 (lần gần nhất RSI còn từ 50 trở lên trước chặng giảm).
- 26/09/2022: đóng cửa 1.174,3, RSI 28,3, lần RSI dưới 30 đầu tiên của chặng giảm.
- 04/10/2022: đóng cửa 1.078,1, RSI 17,2, thấp nhất trong 40 phiên đến đáy.
- 15/11/2022: đáy giá, đóng cửa 911,9, RSI 24,6. Giá thấp hơn ngày 04/10 khoảng 15,4%, còn RSI cao hơn 7,4 điểm.
- 30/11/2022: RSI 61,9, đóng cửa 1.048,4, cao hơn đáy 15,0%, sau đáy 11 phiên.
Ai chờ RSI dưới 30 sẽ thấy tín hiệu quá bán từ 26/09, tức 36 phiên trước đáy, khi giá còn giảm thêm 22,3%. Đáy RSI (17,2) chỉ nhận ra là đáy sau khi RSI đã nhích lên trong nhiều phiên.
VN-Index 2011–2012: RSI và giá cùng chạm đáy
- 31/10/2011: đóng cửa 420,8, RSI 52,1 (lần gần nhất RSI còn từ 50 trở lên).
- 15/11/2011: đóng cửa 387,9, RSI 27,9, lần RSI dưới 30 đầu tiên.
- 06/01/2012: đáy giá, đóng cửa 336,7, RSI 19,4; đây cũng là RSI thấp nhất trong 40 phiên. Giá thấp hơn lần dưới 30 đầu tiên 13,2%, sau 37 phiên.
- 19/01/2012: đóng cửa 373,4, RSI 64,4, cao hơn đáy 10,9%, sau đáy 9 phiên.
Ở ví dụ này RSI không đáy trước giá: RSI và giá cùng chạm đáy, nhưng người dùng RSI dưới 30 làm tín hiệu vẫn thấy giá giảm thêm 13,2%.
Hai đáy khác trong bảng
- 20/06/2008: RSI dưới 30 lần đầu ngày 21/02/2008 (đóng cửa 710,5); đến đáy 366,0 giá còn giảm 48,5%. RSI thấp nhất 6,5 ngày 11/06/2008 (370,5), sớm hơn đáy giá 7 phiên; RSI ngày đáy giá là 17,8.
- 24/03/2020: RSI ngày đáy 7,8, thấp nhất trong cả 12 đáy và trùng ngày đáy giá; RSI dưới 30 lần đầu ngày 24/02/2020 (903,3), giá còn giảm 27,0% đến đáy 659,2.
Bốn ví dụ cho thấy RSI thấp nhất có thể rơi sớm 30 phiên, sớm 7 phiên hoặc cùng ngày với đáy giá, và lần quá bán đầu tiên có thể cách đáy từ 21 đến 78 phiên. Đây là ví dụ minh hoạ, không đủ để nói kiểu nào phổ biến hơn trong tương lai.
💬 Quan điểm của Tâm An về RSI
Tất cả các chỉ báo — kể cả RSI — đều phải đi kèm với Hành động giá (Price Action) và Pha của dòng tiền. Nếu không, các bạn sẽ thấy nó lúc đúng lúc sai và mất niềm tin vào chỉ báo.
Trước khi dùng RSI để phân tích, các bạn phải xác định được dòng tiền đang ở trong Pha nào: Pha Tích Luỹ Dòng tiền, Pha dâng của dòng tiền, Pha tạo đỉnh dòng tiền, Pha Giảm, Pha rướn, hay Pha cạn kiệt dòng tiền — và đánh giá được cấu trúc của thị trường tại thời điểm đó.
Đồng thời phải hiểu mô hình giá trong Price Action để xem các dòng cổ phiếu khác, hay các mã cổ phiếu trong cùng dòng, có mô hình ủng hộ xu hướng hay không.
RSI dưới 30 cho biết giá đang giảm nhanh, chứ không cho biết đáy đã tới: trên 12 đáy lớn của VN-Index, lần quá bán đầu tiên cách đáy từ 0 đến 78 phiên và RSI chỉ tạo đáy trước giá ở một nửa số đáy. Hãy xem RSI như thông tin về tốc độ giảm, chờ giá xác nhận và đối chiếu Pha dòng tiền.
Nội dung mang tính chất giáo dục, không phải tư vấn đầu tư. Kết quả tín hiệu chỉ báo mang tính tham khảo, không đảm bảo hiệu quả trong mọi bối cảnh thị trường.
