Thuế TNDN đã nộp (trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ) và chi phí thuế (trên báo cáo kết quả kinh doanh) vì sao lệch nhau?

2026· Tác giả Bùi Văn Cường
KHOÁ HỌC ĐỌC BÁO CÁO TÀI CHÍNH
Đọc báo cáo tài chính — chất lượng lợi nhuận: sơ đồ minh hoạ — Tâm An School

Bài này thuộc hub Đọc báo cáo tài chính — loạt kiến thức đọc báo cáo tài chính nâng cao, không gắn mã cổ phiếu. Tín hiệu trong báo cáo chỉ để sàng lọc, không phải kết luận về một doanh nghiệp cụ thể.

Câu trả lời ngắn

Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đã nộp trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ và chi phí thuế trên báo cáo kết quả kinh doanh là hai con số đo hai việc khác nhau. Chi phí thuế là thuế của năm báo cáo, gồm thuế hiện hành và thuế hoãn lại (VAS 17, đoạn 03). Thuế đã nộp là tiền thực ra khỏi tài khoản trong năm, gồm cả khoản còn nợ từ năm trước và trừ khoản để sang năm sau. Vì vậy hai số lệch nhau ở ít nhất ba chỗ: thuế hoãn lại không có dòng tiền cùng kỳ, thời điểm tạm nộp và quyết toán, và điều chỉnh của năm trước. Công ty Cúc giả định có chi phí thuế 50 nhưng nộp 58; cộng ba năm, chi phí 120 và tiền nộp 112. Một năm lệch là chuyện thường. Lệch một chiều nhiều năm mới là tín hiệu để mở thuyết minh, chưa phải kết luận về doanh nghiệp.

Chi phí thuế và thuế TNDN đã nộp: hai số nằm ở hai báo cáo, nối với nhau qua khoản thuế phải nộp và thuế hoãn lại

Sơ đồ minh hoạ khái niệm.

Hai con số ở hai báo cáo, nối bằng một khoản phải nộp

Theo mẫu của Thông tư 99/2025/TT-BTC, chi phí thuế nằm ở báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh: mã 51 là chi phí thuế TNDN hiện hành, mã 52 là chi phí thuế TNDN hoãn lại, cả hai trừ vào lợi nhuận trước thuế (mã 50) để ra lợi nhuận sau thuế (mã 60). Thuế đã nộp nằm ở báo cáo lưu chuyển tiền tệ, dòng "Thuế thu nhập doanh nghiệp đã nộp": mã 15 ở phương pháp gián tiếp, mã 05 ở phương pháp trực tiếp. Hai dòng nằm trong cầu nối của bài vì sao báo cáo lưu chuyển tiền tệ bắt đầu từ lợi nhuận trước thuế (tập 67); bài này bàn riêng chỗ hai số lệch nhau.

Chỗ nối là tài khoản thuế TNDN phải nộp (tài khoản 3334 trong hệ thống tài khoản của Thông tư 99). Theo hướng dẫn tài khoản 821 của thông tư này, hàng quý doanh nghiệp căn cứ tờ khai để ghi số thuế tạm phải nộp vào chi phí thuế hiện hành; khi nộp tiền thì giảm khoản phải nộp; cuối năm, căn cứ tờ khai quyết toán, phần chênh giữa số phải nộp của năm và số đã tạm nộp được ghi tăng hoặc ghi giảm chi phí thuế hiện hành. Từ đó có phép kiểm số, là cách đọc của Tâm An, không phải dòng trên mẫu:

Thuế đã nộp = thuế phải nộp đầu năm + chi phí thuế hiện hành − thuế phải nộp cuối năm.

Thuế hoãn lại không đi qua phép tính này vì không làm tăng khoản phải nộp cho cơ quan thuế trong năm. Dòng "thuế và các khoản phải nộp Nhà nước" trên bảng cân đối gộp nhiều loại thuế, nên số dư riêng của thuế TNDN thường phải tìm ở thuyết minh.

Năm lý do thuế đã nộp khác chi phí thuế

Năm lý do, xếp từ phổ biến đến ít gặp, theo văn bản chuẩn mực VAS 17 và hướng dẫn tài khoản của Thông tư 99.

Một, thuế hoãn lại. Chi phí thuế gồm thuế hiện hành và thuế hoãn lại (đoạn 03). Thuế hoãn lại sinh từ chênh lệch tạm thời giữa giá trị ghi sổ và cơ sở tính thuế; phần ghi trong năm chưa phải tiền ra. Nó làm hai số lệch mà không ai nộp trễ hay nộp sớm.

Hai và ba, thời điểm. Thuế hiện hành chưa nộp phải ghi là nợ phải trả (đoạn 08). Khoản quyết toán của năm trước thường nộp sang năm sau, nên tiền nộp năm nay gồm cả "nợ cũ"; thuế quý cuối năm này có thể chưa nộp tới ngày khoá sổ. Hạn tạm nộp và quyết toán thuộc pháp luật quản lý thuế, bài không bàn.

Bốn, điều chỉnh năm trước. Theo hướng dẫn tài khoản 821, sai sót không trọng yếu về thuế của năm trước được ghi tăng hoặc giảm chi phí thuế hiện hành của năm phát hiện; sai sót trọng yếu thì điều chỉnh hồi tố theo VAS 29. Chi phí thuế năm nay có thể chứa một khoản một lần thuộc năm trước.

Năm, nộp thừa và vốn chủ sở hữu. Phần đã nộp vượt số phải nộp được ghi là tài sản (đoạn 08). Thuế liên quan khoản mục ghi thẳng vào vốn chủ sở hữu (đoạn 43) không nằm trong chi phí thuế của báo cáo kết quả, dù tiền vẫn ra. Cách xếp tiền hoàn thuế trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ bài chưa đọc nguyên văn, nên không khẳng định.

Ví dụ minh hoạ: công ty Cúc giả định, chi phí thuế 50 nhưng nộp 58

Đơn vị tỷ đồng, số liệu giả định tự đặt, tính lại bằng Python, kiểm cộng đúng. Công ty Cúc năm N có lợi nhuận trước thuế 250. Chi phí thuế hiện hành gồm 36 của chính năm N và 4 điều chỉnh sai sót không trọng yếu của năm trước, tổng 40. Chi phí thuế hoãn lại 10. Chi phí thuế 50, lợi nhuận sau thuế 200. Thuế TNDN phải nộp đầu năm 30 (quyết toán năm trước chưa nộp), cuối năm 12.

Thuế đã nộp là 30 cộng 40 trừ 12, bằng 58. Hai số cạnh nhau: chi phí 50, tiền 58, tiền nộp bằng 116% chi phí. Chênh 8 giải thích được hoàn toàn: nợ thuế giảm từ 30 xuống 12 làm tiền nộp cao hơn chi phí hiện hành 18, trừ thuế hoãn lại 10 không bằng tiền.

Cùng một khoản thuế, hai cách nhìn:

Nhìn theo Con số Tách ra
Chi phí thuế của năm 50 28 đã nộp trong năm, 12 còn nợ cuối năm, 10 hoãn lại
Tiền thuế ra khỏi tài khoản 58 30 trả nợ của năm trước, 28 thuộc năm nay

Tách theo "có tiền, chưa có tiền, một lần": trong 50 chi phí thuế, 28 đã thành tiền ngay trong năm, 22 chưa thành tiền (12 sẽ nộp sau, 10 hoãn lại); trong 40 chi phí hiện hành có 4 là khoản một lần của năm trước. Phép tách 28 và 12 giả định trả nợ cũ trước; báo cáo không cho biết thứ tự thật.

Công ty Cúc giả định: chi phí thuế 50 gồm 28 đã nộp, 12 còn nợ và 10 hoãn lại; tiền nộp 58 gồm 30 nợ năm trước và 28 của năm nay

Số liệu giả định, tính lại bằng Python.

Thêm một phép so: coi thuế nộp bằng chi phí thuế thì tiền còn lại sau thuế là 250 trừ 50, bằng 200, đúng bằng lợi nhuận sau thuế. Theo tiền thực, là 250 trừ 58, bằng 192, thấp hơn lãi 8; phần 8 này sang năm sau có thể đảo chiều vì còn 12 thuế phải nộp.

Ba năm cộng lại: lệch từng năm, nhưng bù trừ nhau

Một năm lệch gần như luôn xảy ra, nên cần nhìn nhiều năm. Công ty Cúc ba năm liền, thuế phải nộp cuối năm N−3 là 20:

Năm Chi phí hiện hành Hoãn lại Chi phí thuế Phải nộp cuối năm Thuế đã nộp Nộp so với chi phí
N−2 30 2 32 24 26 81%
N−1 34 4 38 30 28 74%
N 40 10 50 12 58 116%
Cộng ba năm 104 16 120 112 93%

Từng năm, tiền nộp lệch −6, −10 rồi +8 so với chi phí; cộng lại chỉ −8 và tỷ lệ gần 93%. Gói trong một phép tính: nợ thuế giảm từ 20 xuống 12 làm tiền nộp cao hơn chi phí hiện hành 8, trừ 16 thuế hoãn lại tích luỹ chưa thành tiền. Yếu tố thời điểm tự bù theo thời gian; thuế hoãn lại chỉ bù khi chênh lệch tạm thời hoàn nhập.

Công ty Cúc giả định: tiền nộp lệch so với chi phí thuế lần lượt trừ 6, trừ 10, cộng 8, ba năm cộng lại trừ 8

Số liệu giả định, tính lại bằng Python.

Khi nào lệch mới đáng mở thuyết minh: công ty Khôi giả định

Công ty Khôi, cũng giả định, không có thuế hoãn lại để cho gọn. Thuế phải nộp đầu kỳ 10:

Năm Chi phí thuế Thuế đã nộp Phải nộp cuối năm Nộp so với chi phí
1 40 22 28 55%
2 44 18 54 41%
3 48 16 86 33%

Ba năm, chi phí 132 mà tiền nộp 56 (42%); khoản thuế phải nộp phình từ 10 lên 86. Khác công ty Cúc, lệch ở đây đi một chiều và không tự bù. Đó là loại tín hiệu nên mở thuyết minh để hỏi: khoản thuế phải nộp còn lại đến hạn khi nào, đã quá hạn chưa, có phần đang chờ quyết toán không. Mỗi câu hỏi có thể có đáp án hợp lý; bài không đặt ngưỡng tỷ lệ nào và không suy ra điều gì về công ty Khôi từ ba con số.

Cách đọc trên báo cáo

  1. Đặt hai số cạnh nhau: chi phí thuế (hiện hành cộng hoãn lại) và thuế đã nộp. Tính tỷ lệ nộp so với chi phí, nhưng coi nó là câu hỏi, không là điểm số.
  2. Tìm thuế TNDN phải nộp đầu và cuối năm trong thuyết minh, dựng phép kiểm đầu năm cộng chi phí hiện hành trừ cuối năm. Phần lệch còn lại ghi vào dòng "chưa giải thích", không nhét vào khoản khác cho khớp.
  3. Đọc thuyết minh thuế. Theo VAS 17 (đoạn 56 đến 58), thuyết minh trình bày riêng các thành phần của chi phí thuế, gồm điều chỉnh thuế hiện hành của năm trước, và có bảng đối chiếu chi phí thuế với lợi nhuận kế toán: nơi doanh nghiệp tự giải thích chênh lệch.
  4. Nhìn ba năm, không nhìn một năm. Lệch rồi bù là bình thường; lệch một chiều kéo dài mới cần hỏi thêm. Nếu lợi nhuận trước thuế biến động mạnh, xem thêm bài biên lợi nhuận thay đổi bất thường và bài hoàn nhập dự phòng làm lợi nhuận tăng.

Áp dụng cho từng mã. Khi có báo cáo tài chính thật, hệ thống của Tâm An dùng kiến thức này ở trục phân tích theo mã để đặt chi phí thuế, thuế đã nộp và thuế phải nộp cạnh nhau qua nhiều năm; chỉ là công cụ sàng lọc.

Lưu ý chuyển kỳ: báo cáo năm 2025 lập theo Thông tư 200; từ năm tài chính bắt đầu 01/01/2026 theo Thông tư 99/2025, tên và mã nhiều chỉ tiêu đổi. Các mã trong bài là mã mẫu Thông tư 99; với báo cáo theo Thông tư 200, hãy ghép theo tên dòng thực tế.

Điểm cần cẩn trọng

  • Công ty Cúc, công ty Khôi và mọi con số chỉ để minh hoạ cách đọc, không phải chỉ tiêu hay ngưỡng. Phép kiểm "đầu năm cộng chi phí hiện hành trừ cuối năm" là cách kiểm số của Tâm An; nó bỏ qua tiền hoàn thuế, thuế nộp thay, tỷ giá và thuế ghi thẳng vào vốn chủ sở hữu.
  • Bài không bàn hạn tạm nộp, hạn quyết toán, tiền chậm nộp, mức thuế suất hay thuế tối thiểu toàn cầu; người đọc cần đối chiếu văn bản hiện hành.
  • Hướng dẫn chi tiết cách lập mã 15 của Thông tư 99 bài chưa đọc; "tiền thực nộp" dựa trên tên dòng và hướng dẫn tài khoản 821.
  • Ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán có cách xếp luồng tiền thuế riêng; bài viết cho doanh nghiệp phi tài chính.

Đừng nói quá

  • Không viết "thuế nộp khác chi phí thuế nghĩa là có vấn đề": thuế hoãn lại, thời điểm nộp và điều chỉnh năm trước đều làm hai số lệch một cách hợp lý.
  • Không viết "thuế đã nộp luôn bằng chi phí thuế hiện hành": hai số chỉ bằng nhau khi khoản phải nộp đầu và cuối năm bằng nhau.
  • Không dùng 116%, 93% hay 42% làm ngưỡng; đó là số giả định. Bài không phải khuyến nghị đầu tư.

Tín hiệu không phải kết luận

Tiền thuế nộp thấp hơn chi phí thuế nhiều năm liền, khoản thuế phải nộp ngày càng lớn, hay phần chênh không giải thích được khi dựng phép kiểm đều là tín hiệu để mở thuyết minh về thuế, chưa phải bằng chứng về điều gì của doanh nghiệp. Mỗi trường hợp có nguyên nhân hợp lý khác: thuế hoãn lại, khoản quyết toán dồn vào cuối năm, điều chỉnh của năm trước, hay thuế chưa đến hạn nộp. Chỉ kiểm toán độc lập và cơ quan quản lý mới đủ căn cứ kết luận về hành vi.

Căn cứ

Căn cứ kiểm ngày 14/10/2026.

  • Thông tư 99/2025/TT-BTC (27/10/2025, hiệu lực 01/01/2026), Công báo đã đọc từ bản PDF (mức A): hướng dẫn tài khoản 821, mục 1.b và mục 3.1 (ghi tạm nộp hàng quý, nộp thuế, điều chỉnh theo quyết toán, sai sót năm trước); mẫu B02-DN (mã 50, 51, 52, 60); mẫu B03-DN (mã 15 gián tiếp, mã 05 trực tiếp).
  • Chuẩn mực kế toán số 17 (đoạn 03, 08, 43, 57, 58): bản sao nguyên văn trong gói nguồn (mức B), theo văn bản chuẩn mực, nói theo bản sao đánh số; chưa đối chiếu bản gốc chính thức.
  • Phép kiểm số, các nhóm "chưa thành tiền" và số liệu ví dụ là của Tâm An, tự đặt, tính lại bằng Python ngày 26/10/2026.

Đọc thêm

Tải file PDF đầy đủ của series, miễn phí, tại trang tamanchungkhoan.vn/bctc. Cả chuỗi: chuyên mục Đọc báo cáo tài chính.

Thuế TNDN đã nộp và chi phí thuế đo hai việc khác nhau: chi phí thuế (mã 51 cộng mã 52 theo mẫu Thông tư 99) là thuế của năm, gồm hiện hành và hoãn lại; thuế đã nộp (mã 15) là tiền thực ra khỏi tài khoản trong năm. Chỗ nối là khoản thuế TNDN phải nộp: thuế đã nộp bằng phải nộp đầu năm cộng chi phí hiện hành trừ phải nộp cuối năm, còn thuế hoãn lại không đi qua phép tính. Công ty Cúc giả định (tỷ đồng): chi phí thuế 50 nhưng nộp 58, vì nợ thuế giảm từ 30 xuống 12 làm tiền nộp cao hơn 18 và 10 thuế hoãn lại không bằng tiền. Chi phí thuế 50 gồm 28 đã nộp trong năm, 12 còn nợ, 10 hoãn lại; tiền 58 gồm 30 nợ năm trước và 28 của năm nay. Ba năm lệch lần lượt trừ 6, trừ 10, cộng 8, cộng lại chi phí 120 và nộp 112. Công ty Khôi giả định nộp 55%, 41%, 33% chi phí trong ba năm và thuế phải nộp phình từ 10 lên 86: lệch một chiều, không tự bù, đáng mở thuyết minh. Cách kiểm: đặt hai số cạnh nhau, dựng phép kiểm bằng thuế phải nộp đầu và cuối năm, đọc thuyết minh thuế, nhìn ba năm. Chênh lệch chỉ là tín hiệu, chưa phải kết luận về doanh nghiệp và không phải khuyến nghị đầu tư.

Nội dung mang tính giáo dục, không phải tư vấn đầu tư. Tín hiệu và mô hình chỉ để sàng lọc, không phải kết luận. Căn cứ pháp lý có thể thay đổi; luôn đối chiếu văn bản hiện hành.

Mã QR tham gia nhóm Zalo Chứng khoán Tâm An

Cộng đồng Zalo

Tham gia nhóm Chứng khoán Tâm An

Cùng thảo luận tín hiệu, cập nhật chiến lược theo tháng và học Price Action mỗi ngày.

Góc nhìn Price Action · Trong 5 phút

Add Zalo Admin, nhắn ngay mã cổ phiếu bạn quan tâm — nhận góc nhìn Price Action trong 5 phút

Diễn biến giá thay đổi theo từng phiên, không có sẵn trong bài viết tĩnh. Add Zalo của Admin và nhắn ngay mã cổ phiếu bạn quan tâm, Admin sẽ gửi lại góc nhìn Hành động giá (Price Action) cho mã đó trong vòng 5 phút.

Bùi Văn Cường
Nhà phân tích kỹ thuật — xem thêm

Bài phân tích liên quan

Bài viết mới nhất

Khoá Đào Tạo và Dịch VụVào room Zalo cộng đồng